AMSTERDAM -  In Bastille is Paul de Wit op zoek naar zijn broer; de politieman in In the Cold Light of Day speurt naar een moordenaar en de titel Zoeken naar Eileen spreekt voor zich. Samen met zijn personages is cineast Rudolf van den Berg al dertig jaar op zoek. Vooral naar zichzelf. Net als de hoofdpersoon in Tirza, waarmee de meervoudig Gouden Kalfwinnaar gisteravond het Nederlands Film Festival opende.

Iets dramatischer dan ik", glimlacht Rudolf van den Berg over de helletocht van Jörgen Hofmeester in zijn bewerking van de succesvolle roman van Arnon Grunberg. Hofmeester (Gijs Scholten van Aschat) gaat naar Namibië om zijn verdwenen lievelingsdochter Tirza (Sylvia Hoeks) te zoeken, maar wordt uiteindelijk vooral met zichzelf geconfronteerd. "Die lijn maakt de film spannend en dramatisch", zegt Van den Berg. "Het boek en het toneelstuk dat daaruit voortkwam, zijn vooral bespiegelend. Dat werkt op het witte doek niet."

De cineast werd geïnspireerd door het beeld van een zoekende in de woestijn. "In het boek beslaat die uiteindelijke tocht maar een klein gedeelte. Voor mij is de wanhopige reis in die zinderende hitte een perfecte visuele uitdrukking van Hofmeesters geestelijke toestand. Die kon ik begrijpen, zoals de onlustgevoelens van Frits van Egters in De Avonden. Toen mij die verfilming werd aangeboden, had ik het gevoel dat er kennelijk weer een klassiek boek uit de kast moest worden getrokken. Tot ik bij het herlezen een klik voelde. Ik herkende de frustrerende botsing tussen de alledaagse grauwe werkelijkheid en de hang naar een groot, subliem leven.

Om die reden was ik ook gaan filmen. Pas naderhand ervaar je diepere redenen dat je dat onvoorspelbare vak hebt gekozen. Ik maak films om mijn onrust vorm te geven, om mezelf beter te leren kennen. Wat zou ik zelf ervaren, in het geval van Hofmeester? Net als hij heb ik twee dochters. Je herkent de moeite om ze los te laten, en ze eigen leven te laten leiden. Boeken geven je bij het schrijven van een scenario een duidelijk omlijnd vertrekpunt."

De afgelopen acht magere jaren hebben Van den Berg de tijd gegeven om te schaven aan zijn schrijftechniek. "Ik schrijf als een regisseur, een kookboek als het ware. Zo kaal en zakelijk mogelijk. Op het doek moeten de ingrediënten smaak krijgen. Functioneel: mooifilmerij doet afbreuk aan je verhaal. Net als opvallende boodschappen of filosofieën. Het publiek moet zich op sleeptouw laten nemen en pas na afloop, onder een biertje, over een diepere laag nadenken."

Een dramatisch gegeven levert nog geen drama op, weet hij, en dat geldt eens temeer voor zijn volgende project. Met compagnon Jeroen Koolbergen en San Fu Maltha, de coproducent van Tirza, gaat hij de oorlogsbelevenissen verfilmen van Walter Süskind. "Over de oorlog is al heel veel gezegd, geschreven en gefilmd. Ik heb zelf een aantal documentaires en films gemaakt over de nasleep van de shoah. Maar daadwerkelijk de ervaringen van de Jodenvervolging ingaan, durfde ik nooit.

Het ware verhaal van Süskind laat zien hoe gretig Nederlanders hebben meegeholpen bij de deportaties. Een paar anderen verrichtten heldendaden. Als Joodse beheerder van de Hollandsche Schouwburg, waar veel Joden hun transport moesten afwachten, speelde Walter Süskind een centrale rol in het weg smokkelen van Joodse kinderen. In het kader van de Operatie Kidnap cultiveerde hij een warme vriendschap met Ferdinand Aus der Fünten, de hoogste SS’er in Nederland en belast met de Jodendeportaties. Die kwam er pas tegen het einde van de oorlog achter dat hij door zijn beste vriend was belazerd. Een opzienbarende historie en tegelijk een prachtig drama."

Bron: Telegraaf