DE HOGE VELUWE - De herfst is de tijd van afstervend groen, ouderdom en dood, maar het is ook het mooiste seizoen om het bos in te gaan. Zeker als je alle zintuigen gebruikt.

De boom is meer dan een groene fabriek, en vertegenwoordigt levenskracht. Wie een monumentale boom benadert vanuit de gedachte dat deze iets te zeggen heeft, zal het geen moeite kosten iets anders waar te nemen dan bast, takken en blad.

Wie deze verwondering voelt, zal begrip kunnen opbrengen voor de rol die bomen hebben gespeeld in de religieuze geschiedenis van ons land. Bisschop Bonifatius had hier in 723 nog tegen geprotesteerd. De Germanen hadden een oude eik aan de God Donar gewijd, en de kerkvorst wilde een einde maken aan deze afgoderij door met een bijl op de boom af te gaan. De plaatselijke bevolking was ontzet, maar besloot niet in te grijpen, omdat Donar zijn eigen boontjes wel kon doppen. Donar keerde zich niet tegen Bonifatius, en de plaatselijke bevolking bekeerde zich tot het christendom.

Bezinning
De moderne mens die rouwt om het omvallen van Anne Franks kastanje, begrijpt dat Bonifatius Donar niet serieus nam, maar zou het desondanks zonde vinden om zo'n prachtige eik om te hakken. Natuurbeleving is helemaal terug, constateert ook  Henk Ruseler, de voorlichtende boswachter van Nationaal Park De Hoge Veluwe. ,,Ik vind de herfst het mooiste seizoen. Wie zijn zintuigen opent, en bewust indrukken ervaart, kan veel beleven. Het bos heeft in deze periode van het jaar iets mystieks en biedt een spirituele ervaring. Maar misschien ben ik uitzonderlijk. De ouderdom lijkt me een mooie periode van je leven. Ik vind het totaal niet erg oud te worden.''

De herfst is bij uitstek een periode van verstilling en bezinning. Het is mooi om in de natuur tot rust te komen, bijvoorbeeld door eens op een stil plekje te gaan zitten, en heel bewust te luisteren en te kijken. Ruseler: ,,Je kunt natuurlijk op zoek gaan naar bijzondere dingen. Zo strijkt bij ons elk najaar wel een groepje kraanvogels neer, en als ze laag overvliegen kun je hun trompetterachtige geluid horen. Dat is geweldig, maar het mooie van de natuur is juist dat je zoveel kunt beleven aan alledaagse indrukken. Daar hoef je ook geen natuurkenner voor te zijn. Soms zit kennis de pure natuurbeleving zelfs in de weg.''

Met andere woorden: zet oren, ogen, neus wijd open, vergeet het voelen en de smaakpapillen niet en er gaat een wereld voor je open. (AD BERGSMA)


HOREN
1. Voor vogelgezang lijkt de lente het ideale seizoen. In de lente word je overdonderd door een groots en gevarieerd concert, terwijl de herfst vooral stilte biedt. Maar juist door het wegvallen van concurrenten is de solo van een roodborstje een sensatie. Prachtige accenten bieden ook de alarmroepen van de boomklever en de lijster die waarschuwen voor wandelaars.
2. In de paartijd loeien de edelherten 's nachts om het hardst omdat hun hormonen door de aderen gieren. Hetzelfde trucje kennen we van damherten, maar hun geluid is verrassender. Het is een soort gorgelend snurken. Het geluid is dag en nacht op te vangen voor wie de oren spitst.
3. Ga eens in een stil dennenbos zitten luisteren naar de wind. Een vlaag kun je al in de verte horen aankomen: een zacht en vriendelijk ruisen. 


PROEVEN
1. Het verzamelen van beukennootjes, eikels en kastanjes is verplichte kost voor basisscholen die een herfsttafel inrichten. Maar wist u dat de beukennootjes en geschilde tamme kastanjes best smakelijk zijn?
2. Het is een goed paddenstoelenjaar. Kenners raden af om hele exemplaren te plukken, maar het kan geen kwaad aan enkele exemplaren te knabbelen. Kijk maar in het bos. Tip van de boswachter: ,,Reeën en edelherten doen hetzelfde. Op aangevreten paddenstoelen zijn vaak de tanden van deze soorten nog zichtbaar. Als je zeker weet dat je bijvoorbeeld eekhoorntjesbrood, kastanjeboleet of sponszwam te pakken hebt, breek dan een klein stukje van de hoed af, verwijder de buisjes onderaan en knabbel aan het vruchtvlees.'' Lekker.
3. Ze zijn niet zo talrijk als bosbessen, maar de rode bosbes oftewel de vossenbes is in de herfst ook veel te vinden. De vrucht is minder zoet dan van de bosbes, en een beetje bitter, en wordt daarom vaak gebruikt in de jam of compote, maar voor de liefhebber biedt de vossenbes een pure, uitgesproken smaak.


RUIKEN
1. Wie zonder tijdsbesef en met een blinddoek om in het bos wordt gezet, weet dankzij de neus direct dat het seizoen van de vallende bladeren is aangebroken. Wat je ruikt is rottend blad, en dus eigenlijk de scheten van bacteriën, maar alleen in de herfst geurt het bos zo lekker naar bos.
2. Wilde zwijnen laten veel sporen na. Ze ploegen de aarde naast fietspaden vaak volledig om. Moeilijker te vinden, maar zeker zo bijzonder is hun geur. Boswachter Ruseler raadt aan op zoek te gaan naar een grote eikenbomen waar de zwijnen hebben staan wroeten. Hier is zoveel voedsel voorhanden dat ze vaak lang aanwezig blijven. Hun geur blijft dan nog hangen. Wilde zwijnen hebben een krachtige, kruidige geur, die aan maggi doet denken.
3. De geur van bos is ook beschikbaar bij de groenteboer. Pak daar maar eens een oesterzwam en breng die naar je neus. Toch werkt het eigenlijk andersom. Het bos ruikt in de herfst op veel plaatsen naar paddenstoelen. Wie met de gedachte aan champignons door het bos loopt, zal het zachte, volle aroma van wilde paddenstoelen vaak herkennen.

VOELEN
1. De zon heeft in de herfst haar kracht verloren en bakken in de zon behoort niet meer tot de mogelijkheden. Maar als ze schijnt, geeft de zon nog wel warmte. De koperen ploert is dit seizoen alleen nog bereid tot een zachte streling.
2. De zachte mossen die zich in de zomer hebben teruggetrokken tot de donkere vochtige plaatsen in het bos, hebben het in de natte herfst gemakkelijker. Het vocht is overal en de mossen floreren. Woel met je hand zachtjes door bijvoorbeeld het kussentjes- of haarmos. Het is zacht en aangenaam om te voelen. Steek ook je neus eens in het lage groen en ervaar ook de geur van de herfst extra intens.
3. Luchtvochtigheid voel je aan de binnenkant van de longen. Warme, vochtige lucht is weldadig, en daarom kun je het beste door je neus ademen, omdat die de lucht voorverwarmt en bevochtigt. De herfst maakt de lucht vochtig en zacht, en tegelijkertijd koud genoeg om echt verfrissend te werken.

ZIEN
1. De kleuren van de herfstbladeren zijn voor veel mensen een reden het bos in te trekken, en het geel, rood en bruin van de bladeren vormen inderdaad een prachtig palet. Maar let ook eens op de kwaliteit van de kleuren. Ze zijn nu zachter dan in de zomer, en de contrasten zijn subtieler en meer gedempt. Het licht heeft een andere, rustiger kwaliteit.
2. Ochtendmist boven de velden of tussen de bomen is een van de schoonheden van de herfst. Maar kijk ook eens rond als de mist al het uitzicht belemmert. Boswachter Ruseler: ,,De mist maakt de wereld kleiner en rustiger. De vage vormen die je nog ziet zijn een uitnodiging voor je fantasie om dingen te ontdekken die er niet zijn.''
3. Het is een klassiek, maar evengoed prachtig beeld: elke ochtend zijn tal van spinnenwebben geaccentueerd met dauwdruppels. Het blijft een wonder dat een spin zo'n kunstwerk kan maken en dat de ragfijne draadjes niet scheuren door de zware druppels.

1077 MONUMENTALE BOMEN
Kunt u door alle bossen de boom niet meer zien? Gelukkig is Nederland vergeven van de natuurlijke monumenten.  De Bomenstichting heeft 2010 uitgeroepen tot het Jaar van de monumentale Boom. Iedereen kan op de website van de Bomenstichting het eigen adres opgeven en een lijst opvragen van bijzondere bomen dicht bij huis. Op de site zijn 1077 bomen geregistreerd. Van elke boom staan naast het adres het plantjaar, de omtrek en de hoogte vermeld. Elke boom in het register is speciaal vanwege hoge leeftijd, schoonheid of zeldzaamheid. De bomen krijgen extra zorg en bescherming, bijvoorbeeld van het Bomenfonds dat controles uitvoert en particuliere eigenaren ondersteunt bij het in stand houden van de bijzondere exemplaren.
www.bomenstichting.nl

HERFSTVERRASSINGSTOCHT OP DE VELUWE
De natuurgids laat de deel-nemers aan deze tocht bijzondere herfstverschijnselen zien, waaraan zij zelf vaak voorbij gaan. Niet alleen de vergezichten, maar ook de kleine details in de landschappen van Nationaal Park de Hoge Veluwe komen aan bod. De tocht wordt tussen 16 en 30 oktober dagelijks gehouden van 13 tot 15 uur. Start bij het Bezoekerscentrum. Kosten €2, exclusief de entree tot het Park. Reserveren is noodzakelijk en kan via  www.hogeveluwe.nl
 

Bron: Ad