KANHA - India heeft 39 reservaten waarin toeristen op tijgersafari kunnen. Een ontmoeting met zo'n gestreepte jongen is een indrukwekkende ervaring. Ook de tijger vaart er wel bij.

Voor de heerser van de jungle moet je om 4 uur 's nachts je bed uit en in een open jeep slaapgebrek, aanzwellende hitte en plagende muskieten trotseren. Knarsend gaat de slagboom naar Kanha Tiger Reserve omhoog. Het India van de mensenmassa's, tempels en heilige koeien wordt verruild voor het decor van Kipling's The Jungle Book. Een woud dat toebehoort aan Baloe de beer, Bagheera de panter en bovenal de tijger Shere Khan. In het gebied, zo groot als de provincie Limburg, zouden nog zo'n negentig Bengaalse tijgers rondzwerven.

Een parkachtige vegetatie van bamboe, boomgroepen en struikgewas glijdt voorbij. Het landschap is dor en behoorlijk open. De kleiachtige grond is gebarsten, het ruikt naar rottende bladeren. Een kudde van zo'n zestig axisherten staat met enkele bizons te vreten van de struiken. Aan de andere kant van de weg lopen wilde zwijnen. Verderop, in een droge rivierbedding, klimt een troep langoeren met verbazingwekkend gemak over de puntige stenen. De apen met hun zilveren vacht, zwarte gezicht en lange staart zullen tijdens de tocht in honderdtallen aanwezig blijken.

Driehonderd parkwachters
Kanha Tiger Reserve staat sinds 1973 onder strikt toezicht van de Indiase regering. Anders dan in The Jungle Book moest mensenkind Mowgli hier wijken om het voortbestaan van Shere Khan te waarborgen. Drie dorpen, compleet met inwoners en huisraad, zijn verplaatst naar plekken buiten het reservaat. Ruim driehonderd parkwachters moeten het gebied beschermen tegen bosbrand, illegale houtkap en stroperij. De tijger is hier van essentiële waarde. ,,Hij staat aan de top van het ecosysteem,'' zegt Sunny Shah die voor het Wereld Natuur Fonds werkt en de rit begeleidt. ,,Als deze diersoort hier blijft leven, betekent dat ook het behoud van het bos.'' Dat is op zijn beurt weer toevluchtsoord voor talloze andere dieren: in Kanha leven meer dan driehonderd vogel- en 43 zoogdiersoorten. Het is het domein van luipaard, lippenbeer, wilde hond en gestreepte hyena, moerashert en koningscobra.

Het is 9 uur 's ochtends. Cicaden laten luid van zich horen. De gevoelstemperatuur ligt al ver boven de 30 graden en zorgt voor zweet. In de droge tijd stijgt het kwik hier gemakkelijk tot 45 graden. Grasgroene papegaaitjes kwetteren in de boomtoppen, op een open plek probeert een pauw met zijn tooi indruk te maken op een vrouwtje. Dan galmt een luide roep door het struikgewas. ,,De alarmkreet van een axishert,'' fluistert Shah opgewonden. ,,Er moet een luipaard of tijger in de buurt zijn.'' Is tussen de bamboe-staken, boomstammen en lianen een gestreepte vacht zichtbaar? Het is vanaf de achterbank minutenlang staren in een muur van groen. Zonder resultaat. ,,Je moet op het juiste moment op de juiste plek zijn,'' zegt de gids. ,,En dan nog zijn ze door hun dekkleed haast onzichtbaar.''

Belangrijkste inkomstenbron
Verder over stoffige zandwegen. De vegetatie wordt dichter. Af en toe passeert een andere jeep, bepakt met Indiase families. Ze knikken wat, een lach kan er niet vanaf. Ook zij hebben geen tijger gezien, want dat was zeker via de mobilofoon doorgegeven. Iedere chauffeur geeft over de radio de coördinaten door, als het dier ergens wordt gespot.

Voor tijgerreservaten is toerisme de belangrijkste inkomstenbron. Het draagt direct bij aan de bescherming van de Bengaalse tijger. De entree voor buitenlandse bezoekers is 2000 roepies, 35 euro. Volgens de eigenaar van een resort net buiten het park trekt Kanha jaarlijks ongeveer honderdduizend tijgerspotters. In een weekend in december, de maand dat Indiërs vakantie vieren, crossen tientallen jeeps door het park. Het leidt zelfs tot files met stationair draaiende motoren op de plekken waar een tijger is gezien. Is het toerisme dan nog verantwoord? Shah knikt. ,,Jawel, want driekwart van Kanha is voor publiek gesloten. De tijgers kunnen zich terugtrekken als ze daar behoefte aan hebben. En vergeet de educatieve waarde niet. Door ze in hun natuurlijke omgeving te zien, zullen mensen zich ook daarvoor inzetten.''

Zweet op het voorhoofd
Vooralsnog is er geen tijger te zien. Regelmatig stopt de jeep en zet de chauffeur de motor uit. Het is wachten op een signaal. Maar ook al klinkt nergens in de buurt een brul, toch voelt het heerlijk om de geluiden van het woud op te vangen. Elke vierkante decimeter leeft. Het tjirpen van de cicaden vermengt zich met het zoemen van ontelbare insecten en vogelzang. Een grijze neushoornvogel vliegt op. Waar een kudde axisherten zich verplaatst, klinkt het kraken van twijgen. Steeds weer die beesten. ,,Ruim tienduizend zijn er in Kanha,'' vertelt Shah. Tijgervoer in overvloed.

Uren rijden later, open vlakten wisselen gesloten bos af. De fotograaf neemt een close-up van een langoer die rustig uitkijk houdt op een rots. Een tijger bevindt zich niet in zijn gezichtsveld, anders had ie zich wel nerveus gedragen. De aap staat ook op het tijgermenu.

Aan het eind van de middag, als de passagiers zich hebben verzoend met hun lot geen tijger te zullen zien, ontstaat er opwinding in de cabine. De radio gaat harder. ,,Tijgers met prooi,'' vertaalt Shah de in het Hindi ratelende stem. De chauffeur heeft even geen tijd om het zweet van zijn voorhoofd te vegen. Anderhalve kilometer verderop staan drie jeeps op het zandpad. De Indiërs staren zwijgzaam in een bamboebosje. Maar zelfs met de verrekijker is nog geen glimp van de dieren te ontwaren.

Penetrante stank
In allerijl wordt via de mobilofoon een olifant opgeroepen, een van de weinige dieren die een tijger niet zal aanvallen. De drijver stuurt het beest zo dat je vanuit de jeep in één beweging op zijn rug kunt klimmen. Met de voet tegen de kop tikkend, brengt de man de toeristen naar het bosje.

De stank is penetrant. Voor het bamboe ligt de maag van een groot dier, een meter of 5 verder ligt het opengereten karkas. Vliegen glanzen op het vlees.

Daar, wijst iemand. Het is goed kijken. Tussen het bamboe de bruingele vacht met zwarte strepen. En dan de kop. Wat een bakbeest! Zeker 2 meter lang.

De olifant komt in een paar passen zo dichtbij dat je de borstkas van de tijger op en neer ziet bewegen. Je kunt de kleuren in de ogen onderscheiden: lichtbruin met een gouden gloed. De fotograaf in het gezelfschap laat zijn camera onophoudelijk klikken. Een paar meter verderop blijkt nog een tijger te liggen. Van dezelfde afmetingen. Hij (of zij)  vindt alle aandacht wat veel van het goede, staat op, gromt, en sjokt weg. Niemand die hem wat kan maken.

Trekken van een gentleman
Vanaf deze veilige hoogte zijn de verhalen uit de dorpen goed te begrijpen. Over het vee dat door de tijger is gegrepen, over mensen die bang zijn voor de veiligheid van hun kinderen. Er staat immers geen hek rond het reservaat en de tijger houdt van een makkelijke prooi. Maar Shah vertelde ook dat de tijger trekken heeft van een gentleman. ,,Hij zal alleen agressief worden als hij in het nauw wordt gedreven en als het vrouwtje welpen heeft.'' Er is de afgelopen jaren in Kanha geen mens door het roofdier gedood. 

Een minuut of 10 duurt het oponthoud bij de tijgers. Dan brengt de olifant zijn vrachtje terug naar de jeep en mogen anderen op zijn rug klimmen.

De passagiers zijn nog onder de indruk van de ontmoeting als de jeep terugrijdt. Er steekt een  frisse wind op en loodgrijze wolken pakken zich samen. Als een uur later de eerste druppels op de gebarsten bodem kletteren, hebben de bezoekers het park verlaten. De komende dagen zullen ze proberen om nog een tocht te maken. Tevergeefs: de moesson is aangebroken, Kanha Tiger Reserve gaat drie maanden voor publiek op slot.

TIJGERSAFARI & THE BIG FIVE
India leent zich uitstekend voor een tijgersafari. Er zijn 39 reservaten en bij elk park is aan comfortabele lodges geen gebrek. Net als Afrika heeft India zijn 'big five': tijgers, olifanten, luipaarden, neushoorns en buffels. Het land herbergt de laatste populatie Aziatische leeuwen.

Wees bij het plannen van de safari bedacht op de moesson. Tijdens de regentijd zijn de meeste parken (behalve in het zuiden) gesloten van 1 juli tot 1 oktober. Check de websites van de parken voor nadere informatie.

Voor de tijgersafari neem je de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen: muggenolie, zonnebrandcrème, hoedje en flessen water. Het kan heet zijn, met maxima tot boven de 40?C. Daarnaast komt in sommige gebieden van Centraal-India malaria voor. 

Aanbevolen parken:

Kanha/Pench Tiger Reserve (Centraal-India):
een van de grootste en mooiste parken van India. Naast de Bengaalse tijger komen er gestreepte hyena, luipaard, wilde hond en het zeldzame moerashert voor. Pench Tiger Reserve, op vijf uur rijden van Kanha, is kleiner en heuvelachtig. Het reservaat is ook bekend om de teakbossen.

Corbett National Park (Noord-India):
gelegen op 250 km afstand van New Delhi. Door de overgang van Himalaya naar laagvlakte kent het park een grote variatie aan landschappen. Thuis van de Bengaalse tijger, Aziatische olifant, krokodil en python. Het reservaat heeft veel water, waardoor het rijk is aan otters, vissen en amfibieën.
www.corbettnationalpark.in

Ranthambore National Park (Centraal-India):
300 km ten zuiden van New Delhi. Het park is beroemd om zijn tijgers die ook overdag jagen en geen angst kennen voor toeristen. Daardoor zijn ze uitstekend te observeren. In open loofbos verder dieren als hyena's, woestijnkatten en vliegende honden.
www.ranthamborenationalpark.com

Nagarhole National Park (Zuid-India):
op 220 km van Bangalore. Tropisch bos doorkruist door rivieren. Behalve tijgers herbergt Nagarhole olifanten, lippenberen en civetkatten. Observeer in de zomer veel dieren rond het stuwmeer in het midden van het park. Zeer vogelrijk. 

Gir National Park (West-India):
geen tijgers dit keer, wel de laatste leeuwen van Azië. In Gir leven dik vierhonderd leeuwen. Daarnaast ook jakhalzen, luipaarden en krokodillen en een grote variatie aan slangen. 
www.wild-india.com

Verblijf en transport:

In de buurt van de tijgerreservaten en nationale parken zijn volop hotels en lodges voorhanden. Prijzen variëren van 30 euro p.p. voor een eenvoudige cabine tot 250 euro p.p. voor een suite. De meeste hotels zijn voorzien van airconditioning en eigen restaurant.

Transport naar plaatsen rond de reservaten kan met de bus en in sommige gevallen per trein. Een auto huren kan ook, maar wees voorbereid op links rijden en plots overstekende kinderen en vee (heilige koeien!).

Tochten door het park zijn vrijwel altijd per jeep. Entreeprijzen van de parken zijn zo'n 30 tot 40 euro per persoon en een jeep huren kost zo'n 35 tot 50 euro per dag.

WNF: VERDUBBEL HET AANTAL TIJGERS
In het Chinese Jaar van de Tijger (van 14 februari 2010 tot 3 februari 2011) vraagt het Wereld Natuur Fonds (WNF) om extra aandacht voor de bedreigde Bengaalse tijger. Van de grootste katachtige zijn er nog maar 1400. WNF-medewerkers richten zich in India op de bevolking rond de reservaten. Ze geven milieuvoorlichting in dorpen en bieden families een alternatief bestaan. Door het stimuleren van duurzame landbouw en veeteelt, hoopt het WNF dat dorpelingen het bos rond het reservaat minder gebruiken. Daarnaast worden boomkwekerijen aangelegd voor herbeplanting en extra inkomsten voor de lokale bevolking.

Het WNF werkt ook nauw samen met de Indiase bosdienst, die de reservaten beheert. De parkwachters krijgen middelen om stroperij en illegale houtkap tegen te gaan. Ook wordt gewerkt aan corridors: ecologische verbindingen tussen de reservaten. Zo kunnen de diverse tijgerpopulaties zich vermengen. Het WNF wil met deze maatregelen het aantal Bengaalse tijgers in India verdubbelen voor het volgende Jaar van de Tijger in 2022.  

Meer informatie op www.wnf.nl