Houten is een dorp en forensengemeente in de Nederlandse provincie Utrecht, ten zuidoosten van de stad Utrecht, tussen rijkswegen A12, A27 en de rivier de Lek. De gemeente Houten telt 47.273 inwoners en heeft een oppervlakte van 59,05 km² (waarvan 0,29 km² water).
Vroege geschiedenis en architectuur van Houten
Archeologisch onderzoek langs het spoortraject Vleuten-Geldermalsen van de projectgroep AAC (onder leiding van C.W.Koot en E. Besselsen) en medewerking van studenten van de Universiteit van Amsterdam, heeft kunnen aantonen dat de omgeving van Houten al in de Bronstijd werd bewoond. Houten, evenals het nabijgeleven dorp 't Goy, zijn waarschijnlijk als vestigingsplaats gekozen vanwege hun hogergelegen grond - de door de Kromme Rijn afgezette sedimenten, bekend als stroomruggen.
Begin 2007 werd langs ditzelfde spoortraject een deel van de oude Limesweg gevonden. Dit was de eerste keer dat het vermoeden van het bestaan van deze weg kon worden bevestigd. Naast de Hervormde Kerk in Houten zijn tevens resten gevonden van een Romeinse villa. Deze Hervormde kerk dateert gedeeltelijk uit de 12e eeuw. Met de bouw van de toren in Houten werd in 1535 begonnen. In de Middeleeuwen concentreerde de bebouwing zich hier. Op enige afstand van de hervormde kerk staat de katholieke kerk Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming, een neogotische kerk uit 1884-1885 ontworpen door architect Alfred Tepe.De naam Houten is afgeleid van "Haltna", dat mogelijk "woonplaats in het bos" betekent.
Ten westen van de huidige bebouwde kom van Houten staat Kasteel Heemstede, gebouwd rond 1645. In 1987 werd het door een brand zwaar beschadigd. Zo'n tien jaar later werd het gerestaureerd.
Het gebied rond Houten was in de middeleeuwen in verschillende gerechten ingedeeld. Deze zijn in de loop der tijd samengevoegd tot de huidige gemeente Houten. De namen van deze gerechten leven nog wel voort in Houten, bijvoorbeeld in de straatnamen. In 1857 werd de gemeente Schonauwen met de gemeente Houten samengevoegd. In 1962 kwam Schalkwijk daarbij.
Recente geschiedenis van Houten
In 1966 werd Houten wegens zijn ligging nabij Utrecht en de spoorlijn naar 's-Hertogenbosch aangewezen als groeikern. Begin jaren zeventig had Houten zo'n 4.000 inwoners (bron: Gemeentegids Houten, 2006). Vanaf 1979 begon de eerste grote uitbreiding van Houten , waarin 10.000 nieuwe woningen werden gebouwd en de bevolking groeide tot ruim 30.000 inwoners. Rond het in 1982 geopende nieuwe station Houten verrees het geheel nieuwe centrum van Houten ; het Oude Dorp kwam hierdoor excentrisch te liggen.
Het zuiden van Houten is een van de zogeheten Vinex-locaties in Nederland: de meeste steden mogen een beperkt aantal huizen per jaar bouwen, maar voor Houten n geldt een dergelijke beperking niet. In de jaren '90 werd begonnen met het tweede grote uitbreidingsplan van Houten in het kader van het Vinex-plan, waarmee Houten aan de zuidkant uitgebreid werd met zeven nieuwe wijken: Loerik, Overdam, Hofstad, Schonauwen, De Hoon en Leebrug, met in het midden Castellum, waar ook station Houten Castellum ligt.
In 2007 is begonnen met een grootse vernieuwing van het centrum van Houten, om een voorzieningenniveau te krijgen dat past bij een gemeente van bijna 50.000 inwoners. Onderdeel van de vernieuwingen zijn de verdubbeling en verhoging van het spoor inclusief een nieuw station, uitbreiding van het winkelcentrum, twee nieuwe cultuurcentra waarin het grote aantal culturele verengingen van Houten een plaats dienen te krijgen, uitbreiding van het aantal en grootte van de sportfaciliteiten en de herinrichting van het centrale plein in het centrum Het Rond. Ook in het Castellum - het centrum van Houten-Vinex dat nog weinig voorzieningen kent - worden een nieuw station en winkelcentrum gerealiseerd.
Verkeer en vervoer in Houten Bij de uitbouw van Houten tot forensendorp heeft men in de jaren 70 besloten om het gebruik van de fiets te stimuleren en het gebruik van de auto te ontmoedigen. Hiertoe is aan de buitenkant van Houten een rondweg aangelegd van waaruit door middel van "inprikkers" de wijken bereikt kunnen worden. Met de auto kan niet worden gereden tussen wijken en zal altijd via "de Rondweg" moeten worden gegaan. Ook is het beleid dat binnen de wijken geen weg langer dan 70 meter recht mag zijn en dat zichtlijnen langs toegangswegen van wijken ruim moeten te zijn. Deze maatregelen hebben ertoe geleid dat Houten één van de verkeersveiligste gemeenten van Nederland is binnen de bebouwde kom en dat de gemiddelde snelheid van auto's binnen wijken laag is. Via afslag "De Staart" is de aansluiting op de Rijksweg A27 bereikbaar; de gemeente Houten werkt momenteel, samen met de buurgemeente Bunnik aan een tweede aansluiting op een snelweg. Dit wordt waarschijnlijk de Rijksweg A12.
Vanaf de jaren 70 is het beleid van Houten dat de fiets het primaire vervoermiddel is en andere, zoals de auto, secundair. De ruimtelijke ordening van Houten is hierop ingericht: Houten heeft een stervormig net van vrijliggende voorrangsfietspaden, zodat fietsers vanuit elke wijk het centrum en andere delen van Houten snel kunnen bereiken. Waar mogelijk zijn fietsstraten aangelegd volgens het principe "Fietsstraat, auto's te gast". De gemeente Houten geeft prioriteit van het onderhoud van haar fietspaden. Jaarlijks scoort Houten hoog in de landelijke wedstrijd voor de titel van fietsvriendelijkste gemeente, maar is nog nooit winnaar geweest. Ook de rest van de wereld is het fietsconcept van Houten aan het ontdekken: van over de hele wereld bezoeken delegaties van de gemeente Houten met als insteek het fietsconcept van Houten over te nemen. In oktober 2008 is Houten Fietsstad 2008 geworden, een prijs die uitgereikt wordt door de Fietsersbond.
Openbaar vervoer in Houten
Station Houten ligt aan de spoorlijn Utrecht-'s-Hertogenbosch waar zeven dagen per week vier stoptreinen per uur per richting vertrekken. Langs deze zelfde spoorlijn liep een NS-tramlijn naar de zuidelijke wijk Castellum, maar die is vervangen door een bus vanwege de spoorverdubbeling van de spoorlijn door Houten (van twee naar vier sporen). De tramlijn tussen de stations Houten en Houten Castellum was de kortste spoorbaan van Europa.
HOUTEN Houten Nederlandse Utrecht km² Houten
Archeologisch Vleuten-Geldermalsen CWKoot Besselsen) Universiteit Amsterdam heeft Bronstijd Kromme langs spoortraject Limesweg Naast Hervormde gevonden Romeinse Middeleeuwen Lieve Vrouwe Hemelopneming Alfred staat Kasteel Heemstede huidige gemeente gerechten Schonauwen samengevoegd Schalkwijk geschiedenis Houten
In Begin inwoners Gemeentegids Vanaf eerste gebouwd nieuwe Houten Vinex-locaties Nederland jaren begonnen grote Vinex-plan Houten aan Loerik Overdam Hofstad Leebrug Castellum station centrum Onderdeel uitbreiding waarin aantal krijgen Houten-Vinex worden nieuw winkelcentrum Houten
Bij gebruik Hiertoe wijken kunnen tussen Rondweg" moeten binnen bebouwde Staart" Rijksweg Bunnik tweede aansluiting waarschijnlijk A12
Vanaf beleid fiets andere mogelijk aangelegd auto's Jaarlijks wereld fietsconcept Fietsstad wordt Fietsersbond
Openbaar vervoer Houten
Station spoorlijn Utrecht-'s-Hertogenbosch waar zeven Langs NS-tramlijn vanwege Europa