Tiel is een stad (Hanzestad) en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente Tiel telt 41.096 inwoners en heeft een oppervlakte van 34,81 km². De Tielse bevolking telt ruim 5500 allochtonen.Tiel ligt aan de A15 en kan bereikt worden via de N834 en N835. Tiel ligt ingeklemd tussen de rivieren de Waal en de Linge en het Amsterdam-Rijnkanaal. Tiel fungeert als eindpunt van de spoorlijnen Tiel - Utrecht en Tiel - Arnhem. Vanaf 2007 heeft de Tielse wijk Passewaaij een station op de lijn Tiel - Utrecht. Tiel heeft een overnachtingshaven voor de binnenvaart.
Geschiedenis van Tiel
De teloorgang rond 850 van de circa 10 kilometer verderop gelegen internationale handelsplaats Dorestad, zorgde er voor dat een deel van de handel verschoof naar Tiel. In 896 ontving Tiel van de Frankische koning Zwentibold het tolrecht. Door archeologisch onderzoek in de binnenstad van Tiel werd bevestigd wat uit schriftelijke bronnen reeds bekend was: de stad was in de 10e en 11e eeuw een handelsnederzetting van internationale betekenis, die nauwe banden onderhield met de veel rijkere en machtigere handelsstad Keulen. Tiel onderhield in die tijd nauwe handelsbetrekkingen met Engeland.
Volgens de Benedictijnse kroniekschrijver Alpertus van Metz werd Tiel geplunderd door Vikingen. Hij schreef dat zeerovers zonder enige tegenstand te ontmoeten in 1006 de handelsnederzetting binnentrokken, de levensvoorraden snel wegsleepten, waarna de nederzetting werd platgebrand. Archeologisch bewijs voor de plunderingen ontbreekt.
Het waren kooplieden van Tiel die zich ca. 1015 bij de Duitse keizer beklaagden over de illegale tol die door graaf Dirk III van Holland in de buurt van Vlaardingen werd opgericht, hetgeen zou leiden tot de slecht afgelopen strafexpeditie tegen de Hollandse graaf.
In de 13e eeuw verkreeg Tiel stadsrechten van de bisschop van Utrecht en trad het toe tot de Hanze, een Duits verbond van handelssteden, dat vooral van grote betekenis was voor de Oostzeehandel.
Tiel was menigmaal de inzet van machtsstrijd tussen de graven van Gelre en de hertogen van Brabant. In 1339 werd Tiel definitief Gelders, toen hertog Jan II van Brabant Tiel haar aan het hertogdom Gelre overdroeg. In de late middeleeuwen en de zestiende en zeventiende eeuw breidde de ommuurde stad Tiel zich verder uit met een voorstad en nieuwe vestingwerken.
In het oude stadscentrum van Tiel herinneren vele monumenten aan dat rijke verleden, zoals de St.Maartenskerk, de Waterpoort met Groote Sociëteit, het Joods monument, Monument voor de gevallen krijger, het Kantongerecht, het uit 1525 daterende Ambtmanshuis, dat samen met de door J.D. Zocher ontworpen Ambtmanstuin deel uitmaakt van het stadhuiscomplex en het eveneens uit de 16e eeuw stammende Gotische huis aan de Weerstraat.
Tiel in de 20ste eeuw
In WO II werd Tiel zwaar beschadigd tijdens gevechten tussen de Duitsers die Tiel bezet hielden en er gelegerd waren en de Geallieerden die gelegen waren aan de overzijde van de Waal. Onder meer de de Sint Maartenskerk en de Waterpoort werden zwaar beschadigd door de beschietingen. In de jaren na de oorlog is de binnenstad weer hersteld maar nog steeds zijn er restanten te vinden van de zware bombartementen. In 1949 werd het vijftigduizendste nieuw gebouwde huis na de oorlog opgeleverd en geopend door de minister van volkshuisvesting. De Waterpoort werd in 1979 herbouwd. In juni 2006 is men begonnen met het uitbaggeren en reinigen van de stadsgrachten van Tiel waarin nog munitie ligt uit de oorlog. Het uitbaggeren is gebeurd met behulp van de zogehete BomBox.
De gemeente Tiel werd in de twintigste eeuw verschillende keren uitgebreid, met de dorpen Drumpt, Kapel-Avezaath en Wadenoijen, die werden overgedragen door de voormalige gemeente Wadenoijen. Daarnaast werden het buurtschap Latenstein in 1956 en het gehucht Medel in 2002 door de gemeente Echteld aan Tiel overgedragen. In de jaren negentig van de vorige eeuw werd is op de plaats van de buurtschap Passewaaij, tussen Wadenoijen en Tiel, begonnen met de aanleg van de grootscheepse Vinex-nieuwbouwwijk Passewaaij.
De mascotte van Tiel is Flipje, het fruitbaasje. Van Flipje staat een standbeeld in Tiel.Sinds 1965 is in Tiel het Bureau Krediet Registratie, kortweg BKR, gevestigd.
"Je treft 't in Tiel"
In juni 2006 ging de imagocampagne Je treft 't in Tiel van start. Tiel is van oudsher het centrum van de Betuwe. Tot de jaren tachtig van de vorige eeuw was dat vooral vanwege de fruitverwerking en de werkgelegenheid in de industrie, sindsdien komt de centrumfunctie van Tiel tot uiting in tal van voorzieningen op het gebied van winkelen, cultuur, evenementen, zorg en onderwijs. Je treft ’t in Tiel stelt dat bezoekers in Tiel vinden wat ze zoeken, maar ook dat de inwoners van Tiel trots mogen zijn op de stad waarin ze wonen. De campagne moet leiden tot meer bezoekers, bewoners en bedrijven.
Evenementen in Tiel
- Jaarlijks worden in Tiel, in het tweede weekend van september, de landelijk bekende evenementen Appelpop en het Oogst Fruitcorso georganiseerd. Met een bezoekersaantal van ver in de 100.000 is dit, op de Nijmeegse vierdaagse na, het grootste evenement van Gelderland.
- Tot 1995 vond in Tiel het na-Tourcriterium Profronde van Tiel plaats. Bekende deelnemers in de loop der decennia waren o.a. Greg LeMond, Bernard Hinault, Steven Rooks en Joop Zoetemelk. De wielerronde kon jaarlijks rekenen op een goed deelnemersveld en stond in het peloton zeer goed aangeschreven.
- Roze Zaterdag. Tiel heeft op 28 juni 2008 Roze Zaterdag georganiseerd. De Roze Zaterdag is bedoeld om de integratie van homo’s en lesbiennes te bevorderen. Het evenement, dat in 2009 in Den Haag gehouden wordt, trok een kleine 40.000 bezoekers.
Nederlandse Gelderland gemeente Tielse Linge Amsterdam-Rijnkanaal Utrecht Arnhem Vanaf heeft Passewaaij Tiel
De Dorestad Frankische Zwentibold internationale Keulen onderhield nauwe Engeland
Volgens Benedictijnse Alpertus Vikingen handelsnederzetting Archeologisch Duitse Holland Vlaardingen Hollandse Hanze Duits betekenis Oostzeehandel
Tiel tussen Gelre Brabant Gelders StMaartenskerk Waterpoort Groote Sociëteit Joods Monument Kantongerecht Ambtmanshuis Zocher Ambtmanstuin Gotische Weerstraat
Tiel Duitsers waren Geallieerden gelegen Onder Maartenskerk zwaar beschadigd binnenstad oorlog uitbaggeren BomBox
De Drumpt Kapel-Avezaath Wadenoijen werden Daarnaast Latenstein Medel Echteld overgedragen jaren buurtschap begonnen Vinex-nieuwbouwwijk Passewaaij
De Flipje Sinds Bureau Krediet Registratie Tiel"
In treft Betuwe vorige vooral vinden inwoners waarin leiden bezoekers Tiel
- Jaarlijks worden evenementen Appelpop Oogst Fruitcorso Nijmeegse Profronde plaats Bekende LeMond Bernard Hinault Steven Rooks Zoetemelk Zaterdag georganiseerd evenement