Wageningen is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. Wageningen telt 36.715 inwoners, van wie vele duizenden student zijn. De Wageningse universiteit en aanverwante instellingen tellen zo'n 7400 werknemers, van wie overigens minder dan 40% woonachtig is in Wageningen. Het huidige gemeentebestuur streeft naar een groei tot 45.000 inwoners. De gemeente Wageningen heeft twee woonkernen: Wageningen en Wageningen-Hoog.
Ligging van Wageningen Wageningen is gesitueerd waar de Veluwerand, de Gelderse Vallei en de Rijn aan elkaar grenzen. Waar de Utrechtse Heuvelrug in Rhenen eindigt met de Grebbeberg, heeft Wageningen nog een laatste uitstulping van de Veluwe in de vorm van de Wageningse Berg. Wageningen heeft een belangrijke binnenvaarthaven aan de Rijn, met onder meer overslag- en opslagcapaciteit voor olie. Via het westelijk gelegen Opheusdense Veer bestaat er een verbinding over de Nederrijn met Opheusden.
Geschiedenis van wageningen
Onderaan de Wageningse Berg zijn dakpannen gevonden met het stempel van een Romeins legioen. Er zijn echter geen aanwijzingen dat er een Romeins steunpunt aan deze noordzijde van de Rijn was. Met het Romeinse Vada werd vermoedelijk een nederzetting nabij het Noord-Brabantse dorp Kessel aan de Maas bedoeld, en niet Wageningen, zoals lang is gedacht.
De oudst bekende nederzetting in Wageningen als voorganger van de stad lag wellicht onderaan de Holleweg. Aan het begin van de volle Middeleeuwen verhuisde de nederzetting Wageningen hogerop; op de Wageningse Berg zijn nabij de Holleweg de resten van een tufstenen kapel en houten boerderijen gevonden. In de twaalfde eeuw ontstond onderaan de berg een nieuwe nederzetting. Na aanleg van een kade als verbinding tussen de flank van de Wageningse Berg en de hoger gelegen haar ten westen van de huidige stad Wageningen, de huidige Hoogstraat, werd ten zuiden daarvan het oudste deel van Wageningen aangelegd, rondom Heerenstraat en kerk. Later werd ook aan de noordzijde van de Hoogstraat het regelmatige zijstratenpatroon aangelegd. Op 12 juni 1263 kreeg Wageningen van graaf Otto II van Gelre stadsrechten.
Na ontmanteling van de vestingwerken in de negentiende eeuw werd een deel van de voormalige wallen bebouwd met onder meer de bebouwing ten oosten van de Schoolstraat en Molenstraat en de bebouwing aan het Emmapark. Op de voormalige westwal werden aan het begin van de twintigste eeuw de synagoge en doopsgezinde kerk gebouwd. Beiden werden verwoest in 1940 en niet meer op de zelfde plek herbouwd. Na de Tweede Wereldoorlog werd de wal hier afgegraven ten behoeve van de aanleg van de Walstraat en werden er studentenflats op een resterend deel van de wal in Wageningen gebouwd. Deze staan er tegenwoordig nog altijd. In 2000 werd tenslotte op de plek van de vroegere wal, naast de weg, een monument onthuld ter nagedachtenis aan de vele Joodse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog uit Wageningen.
Andere delen van de vroegere vesting Wageningen kregen een parkachtige structuur, zoals het vroegere Noorderplantsoen. Bij de aanleg van een verkeersweg werd een deel van deze structuur opgeofferd. De straat die de oostelijke Bergpoort en de westelijke Nudepoort met elkaar verbond, de Hoogstraat, is al sinds vele decennia de straat waar middenstanders zich vestigden. Vanaf de tachtiger jaren is deze straat ingericht als voetgangersgebied. Ook in vele zijstraten van de Hoogstraat, zoals Kapelstraat, Nieuwstraat en Junusstraat, bevinden zich belangrijke concentraties van middenstand. De horeca is voornamelijk geconcentreerd op de Markt, aan de Heerenstraat en in de Molenstraat.
Tussen omstreeks 350 en omstreeks 900 was het grafveld op de hoek van de Geertjesweg en de Diedenweg in gebruik. Vermoedelijk waren de begravenen afkomstig uit de verschillende buurschappen van Wageningen, die op de grens lagen van de flank van de stuwwal en het Binnenveld. Herkenbaar zijn nog de buurschappen De Peppeld en Leeuwen; in beide buurschappen is ook de kenmerkende drinkpoel of kolk nog aanwezig. Het gehucht Dolder lag rondom de kruising Van Uvenweg/Churchillweg/Dolderstraat. Dolder of Thulere werd al in 838 genoemd, evenals Brakel, op de hoek van Julianastraat en Van Uvenweg.
De verschillende buurschappen waren volgens een zelfde principe opgebouwd: boerderijen rondom een gezamenlijk boerengebruiksruimte, aan de oostzijde het akkerland en ten westen van de gehuchten de weilanden in het Binnenveld, heel regelmatig gepercelleerd. Dit Binnenveld werd vanaf de dertiende eeuw in cultuur gebracht. Belangrijke boerderijen waren de Stenen Kamer in Dolder en de Tarthorst aan de Tarthorsterweg, nu Haverlanden. De brinken waren door middel van schaapsdriften verbonden met de weilanden in het Binnenveld. Relatief intact gebleven is de schaapsdrift van de Droevendaalsesteeg. Daarlangs zijn nog oude elzen te vinden.
Voor de graven en hertogen van Gelre was Wageningen behalve handelshaven vooral ook belangrijk als vesting tegen de bisschoppen van Utrecht en later de hertogen van Bourgondië. De oude gracht en delen van de stadsmuur zijn nog steeds te bewonderen. De laatste hertog, Karel van Egmond, liet daarom in 1526 binnen de vesting nog een kasteel bouwen. De fundamenten van drie torens en een deel van de buitenmuur zijn nog te bezichtigen. Op het voormalige kasteelterrein werd aan het einde van de negentiende eeuw het woonbuurtje Bowlespark aangelegd, dat goeddeels nog bestaat en beschermd is als gemeentelijk monument.
Het kasteel van Wageningen werd uiteindelijk door de Staten van Gelderland verkocht aan de laatste drost Lubbert Adolph Torck, die op het terrein klein stadspaleis bouwde in een barokke tuinaanleg. Torck was getrouwd met de rijke weduwe Petronella van Hoorn, dochter van een gouverneur-generaal van Oost-Indië. Later erfde hij van zijn tante kasteel Rosendael in Rozendaal bij Arnhem. Torck was politiek actief in Den Haag en liet als burgemeester van Wageningen verschillende publieke werken uitvoeren. Hij investeerde in Wageningen met het bouwen van herenhuizen voor gepensioneerden van de Verenigde Oostindische Compagnie. Dat zou later nog van belang worden omdat Wageningen één zo'n complex ter beschikking kon stellen om in 1873 de rijkslandbouwschool naar Wageningen te halen.
Wageningen heeft meerdere molens gekend in het verleden. Al in de middeleeuwen stond een tweetal molens aan de vroegere Molenweg, thans de Generaal Foulkesweg geheten. De laatste van deze molens werd omstreeks 1996 gesloopt, genaamd de Eendracht. De molen De Vlijt, gebouwd aan het einde van de negentiende eeuw, staat aan de Harnjesweg, vroeger omgeven door bouwlanden.
Als opvolger van de Rijksland- en tuinbouwschool Wageningen werd in 1918 de Landbouwhogeschool Wageningen gesticht. Dit vormde het begin van een bijzondere ontwikkeling van een kleine vestingstad Wageningen tot een bijzondere universiteitsstad Wageningen met de tegenwoordige Wageningen Universiteit. Per 1 januari 2004 is Hogeschool Van Hall Larenstein toegetreden tot Wageningen Universiteit en Researchcentrum. Met deze toetreding ontstaat, als eerste in Nederland, een zeer grote en veelzijdige combinatie van HBO- en wetenschappelijk onderwijs en onderzoek op het gebied van life sciences en natuurlijke omgeving.
Het Maritime Research Institute Netherlands (MARIN) is in 1932 opgericht als het Nederlandse Scheeps Model Basin. Het MARIN is een wereldwijd bekend instituut op het gebied van maritiem en hydrodynamisch onderzoek. Het MARIN heeft in Nederland de status van Groot Technologisch Instituut.
Wageningen is ook de stad waar de Duitse bezetters onder generaal Blaskowitz op 6 mei 1945 in de Aula van de toenmalige Landbouwhogeschool capituleerden, waarmee in Nederland een eind kwam aan de Tweede Wereldoorlog in Europees Nederland. Een dag eerder vonden hierover onderhandelingen plaats, waarbij ook prins Bernhard als bevelhebber van de Binnenlandse Strijdkrachten aanwezig was. Deze onderhandelingen vonden plaats in Hotel De Wereld, dat sinds 2004 opnieuw als hotel in gebruik is. De capitulatie werd tot en met 2005 jaarlijks groots herdacht met een defilé van oud-militairen van Amerikaanse, Britse en Canadese afkomst, tot en met 2004 afgenomen door wijlen Prins Bernhard. In 2005 werd het defilé afgenomen door Prins Willem-Alexander. Vanaf 2006 vindt het Vrijheidsdefilé plaats, een veel rijker geschakeerde optocht van oorlogsmaterieel en veteranen uit de Tweede Wereldoorlog en andere uitzendgebieden. In het Vrijheidsdefilé is ook ruimte voor goede doelen en basisschoolleerlingen.
De plaatsing van een monument op het 5 mei-plein ter herinnering aan de bevrijding is in Wageningen een heet hangijzer. Een uitschuifbare zuil, ontworpen door Hanshan Roebers, werd in 2005 door de bevolking afgewezen, omdat hij te veel aan een fallus of een V-2-raket zou doen denken. Plaatsing op het 5 mei-plein is uiteindelijk afgewezen door de gemeenteraad. In 2008 werd het trottoir voor studentenvereniging Ceres als alternatief geopperd. Op de Costerweg staat het Monument voor de gevallenen welke geplaatst is om de slachtoffers te herdenken van de Tweede Wereldoorlog.
Festivals en activiteiten in Wageningen
Jaarlijks worden in Wageningen diverse evenementen georganiseerd. In januari is dat altijd het Bluesfestival, de kroegentocht bij uitstek. In april en november wordt tussen Wageningen en Rhenen de Bergrace by Night gehouden, een nachtloop, die eindigt op de Grebbeberg in Rhenen. De gehele race vindt in het donker plaats, en wordt gekenmerkt door de duizende deinendende lichtjes die hardlopers bij zich dragen. De laatste de uitdagende ‘klim’ door het donkere bos wordt traditioneel gekenmerkt door de 1000 brandende kaarsjes die langs de route staan. De avond wordt afgesloten door een slotfeest in het Jungle restaurant van Ouwehands Dierenpark in Rhenen.
In mei natuurlijk het Bevrijdingsfestival, de 5 mei-viering en de Capitulatie Bevrijdingstocht. In juni is er straattheater te aanschouwen in de vorm van het Leeffestival en de Hel van Wageningen/Jan Janssen Classic, het grote toerfietsevenement. In augustus de Introductiedagen WUR voor de nieuwe Wageningse studenten. September Open Havendag, Open Monumentendag en het Rhine Town Jazz Festival. Door Rugbyclub Wageningen wordt jaarlijks op de laatste zondag in augustus het FIALAR-rugbytoernooi georganiseerd. Dit 15 a-side rugbytoernooi is speciaal bedoeld voor rugbyteams uit de tweede en derde klasse en de nationale damescompetitie. En natuurlijk is er voor de kinderen in december de aankomst van Sinterklaas in de Wageningse haven.
Museum in Wageningen
- De Casteelse Poort
Studenten in Wageningen
De Wageningse studenten wonen veelal in studentenhuizen in de binnenstad of in de studentenflats door heel Wageningen heen, zoals de kenmerkende sterflats Asserpark, Hoevestein, Bornsesteeg en Dijkgraaf, die als het ware een skyline van Wageningen vormen vanuit het noorden. Deze serie sterflats werd tussen 1969 en 1978 gebouwd als vervolg op de sterflats Thorbeckestraat en Albardaweg voor de burgerbevolking. Een van de oudste studentenflats van Nederland, aan de Nobelweg in Wageningen, werd in 1959 gebouwd en in 2004 gesloopt. De sterflat aan de Rijnsteeg werd in de zomer van 2006 gesloopt.
Beroemd is ook het studentencomplex Droevendaal, de plaats waar studenten 20 jaar lang woonden in bouwvallige barakken, wietplanten in de tuin hadden staan en 's avonds kampvuren stookten. Jaarlijks terugkerend is het 'Droevendaalfeest' waar bands uit de regio hun kunsten kunnen vertonen. De barakken zijn in 2000 vervangen door nieuwbouw. Droevendaal ligt aan de Droevendaalsesteeg, direct naast het hierboven genoemde gehucht De Peppeld.
In Wageningen bevinden zich vier grotere studentenverenigingen: K.S.V. Sint Franciscus Xaverius, Unitas, Ceres en SSR-W. K.S.V. Sint Franciscus Xaverius en en SSR-W hebben een eigen mensa die toegankelijk is voor iedereen.Ook heeft Wageningen vier Christelijke studentenverenigingen: VGSW, C.S.F.R. Dei Gratia, NSW en Ichthus Wageningen. Samen hebben deze vier verenigingen zo'n 300 leden.
Daarnaast telt Wageningen drie regionale studentenverenigingen, te weten het Wageningsk Studinte Selskip foar Fryske Stúdzje, het Brabants Studenten Gilde en het Noaberschop.Dankzij de vele internationale studenten is Wageningen een multiculturele stad. In 2007 woonden er in Wageningen mensen van 152 nationaliteiten, waarmee het na Amsterdam en Antwerpen als derde op de wereldranglijst staat.
Sporten in Wageningen Wageningen had voorheen een professionele voetbalclub, FC Wageningen. Ook nu wordt er nog volop gevoetbald en worden vele andere sporten beoefend. Wageningen heeft sinds 1970 een eigen rugbyclub. Ook is het mogelijk er atletiek, korfbal, hockey, roeien, schermen, dammen, trial, skateboarden, schaken en vele andere sporten te beoefenen.
WAGENINGEN Wageningen Nederlandse Gelderland Wageningse inwoners gemeente Wageningen-Hoog
Ligging Wageningen
Wageningen Veluwerand Gelderse Vallei Utrechtse Heuvelrug Rhenen Grebbeberg heeft Veluwe Opheusdense Nederrijn Opheusden
Geschiedenis Romeins Romeinse Noord-Brabantse Kessel nederzetting Holleweg Middeleeuwen nabij gevonden onderaan verbinding gelegen huidige Hoogstraat Heerenstraat Later noordzijde aangelegd Gelre onder Schoolstraat Molenstraat bebouwing Emmapark voormalige begin Beiden werden Tweede Wereldoorlog aanleg Walstraat gebouwd Joodse Wageningen
Andere vroegere zoals Noorderplantsoen structuur Bergpoort Nudepoort elkaar straat Vanaf Kapelstraat Nieuwstraat Junusstraat belangrijke Markt Molenstraat
Tussen omstreeks Geertjesweg Diedenweg Vermoedelijk flank Binnenveld Herkenbaar buurschappen Peppeld Leeuwen; Dolder rondom Uvenweg/Churchillweg/Dolderstraat Thulere Brakel Julianastraat Uvenweg
De verschillende waren zelfde boerderijen westen Belangrijke Stenen Kamer Tarthorst Tarthorsterweg Haverlanden weilanden Relatief Droevendaalsesteeg Daarlangs vesting Utrecht hertogen Bourgondië delen laatste Karel Egmond negentiende Bowlespark bestaat kasteel Staten Lubbert Adolph Torck Petronella Hoorn Oost-Indië Rosendael Rozendaal Arnhem bouwen Verenigde Oostindische Compagnie later molens Molenweg Generaal Foulkesweg Eendracht Vlijt einde Harnjesweg Rijksland- Landbouwhogeschool bijzondere Universiteit Hogeschool Larenstein Researchcentrum Nederland Maritime Research Institute Netherlands Scheeps Model Basin MARIN gebied onderzoek Groot Technologisch Instituut
Wageningen Duitse Blaskowitz Europees Bernhard Binnenlandse Strijdkrachten aanwezig onderhandelingen vonden plaats Hotel Wereld sinds gebruik Amerikaanse Britse Canadese Prins defilé afgenomen Willem-Alexander Vrijheidsdefilé monument Hanshan Roebers omdat V-2-raket Plaatsing mei-plein uiteindelijk afgewezen Ceres Costerweg staat Monument slachtoffers Wereldoorlog
Festivals Wageningen
Jaarlijks worden januari altijd Bluesfestival tussen Bergrace Night eindigt vindt wordt gekenmerkt staan Jungle Ouwehands Dierenpark Rhenen
In Bevrijdingsfestival Capitulatie Bevrijdingstocht Leeffestival Wageningen/Jan Janssen Classic grote Introductiedagen nieuwe September Havendag Monumentendag Rhine Festival Rugbyclub jaarlijks augustus FIALAR-rugbytoernooi georganiseerd bedoeld natuurlijk Sinterklaas Wageningen
- Casteelse Poort Wageningen
De studenten studentenflats kenmerkende Asserpark Hoevestein Bornsesteeg Dijkgraaf sterflats Thorbeckestraat Albardaweg oudste Nobelweg gesloopt Rijnsteeg Droevendaal Jaarlijks barakken naast gehucht Peppeld
In bevinden Franciscus Xaverius Unitas SSR-W Christelijke studentenverenigingen Gratia Ichthus Samen hebben Wageningsk Studinte Selskip Fryske Stúdzje Brabants Studenten Gilde Noaberschop Dankzij woonden waarmee Amsterdam Antwerpen derde andere eigen sporten