Grijpskerk (Gronings: Gruupskerk of Griepskerk) is een dorp in de gemeente Zuidhorn, provincie Groningen. Grijpskerk is ontstaan vanuit een dijkdorp. De inwoners van Grijpskerk hadden vroeger als Groningse bijnaam Smaalruggen. Grijpskerk telt ongeveer 2.800 inwoners.
Geschiedenis van Grijpskerk
Waarschijnlijk rond 1476 kwam een nieuwe dijk gereed die de Ruige Waarden, het gebied rond Grijpskerk aan de zee onttrok. Deze dijk kreeg een zijl (sluis) bij Munnekezijl en liep in de richting van het dorp Niezijl.In de Ruigewaard, zoals het gebied nu genoemd wordt, ontstond kort na de inpoldering rond 1500 een nederzetting op de huidige plaats van Grijpskerk. In 1504 wordt Grijpskerk voor het eerst genoemd als Grijpskercke. Rond die tijd werd een kerk gebouwd in opdracht van de Groningse jonkheer Nicolaas Grijp. Tot de stichting van deze eigen kerk hoorde het gebied bij Sebaldeburen.
Nicolaas Grijp woonde in een slot ter hoogte van de huidige Jonkerslaan. Dit slot werd later bewoond door de Reitsma-familie, waardoor het bekend kwam te staan als de borg Reitsema. Deze werd echter afgebroken aan het begin van de 18e eeuw, nadat de toenmalige eigenaar de schulden niet langer kon betalen. Er was ook nog een tweede borg, genaamd Aykemaborg, die ten westen van Grijpskerk lag. Door schulden werd deze borg in 1755 gerechtelijk verkocht en afgebroken tussen 1768 en 1771.
De kerk van Grijpskerk werd in de tachtigjarige oorlog, in 1582, verwoest door plunderende oorlogsbendes. De beelden waren er toen al uitgehaald door de weduwe van Luel Aykema, die ze mogelijk ook liet vernielen. In 1607, tijdens het Twaalfjarig Bestand werd de kerk weer in Grijpskerk opgebouwd en in 1612 werd de toren geplaatst. In 1856 werd het gebouw gerenoveerd, gepleisterd en verlengd naar het oosten. De kerk kreeg aan oostzijde een neogotische sluitgevel en een tweede ingang. De torenspits werd in 1871 wegens ouderdom afgebroken en in 2000 opnieuw geplaatst. Het interieur van de kerk werd eruit geruimd tijdens een verbouwing in 1967 en bevindt zich nu her en der verspreid in de kerk. Het orgel werd gebouwd in 1832 door orgelbouwers Lambertus en Jacob van Dam en verbouwd in 1868 door van Oekelen.
In 1892 werd de doopsgezinde kerk uit Pieterzijl samen met de bijbehorende pastorie overgebracht naar het meer centraal gelegen Grijpskerk, waar ze weer werd opgebouwd achter een van de huizenrijen van de huidige winkelstraat. Dit gebouw werd in 1995 gerenoveerd en is nu in gebruik als aula. In 1864 kreeg het dorp een belangrijke waterverbinding door de bouw van een sluis te Gaarkeuken. In 1924 kwam een nieuwe sluis en na de Tweede Wereldoorlog werd de sluis opnieuw vervangen: de huidige sluis dateert van 1980.
Rond 1866 werd een spoorlijn aangelegd tussen Groningenen Leeuwarden en kreeg het dorp een spoorwegstation, wat de aantrekkingskracht van Grijpskerk vergrootte en ervoor heeft gezorgd dat Grijpskerk een verzorgende functie kreeg voor de regio in de vorm van een regionale marktplaats, een functie die nu echter zo goed als verdwenen is. Grijpskerk kreeg eind 19e eeuw enige aantrekkingskracht op rentenierende boeren uit de omtrek, die met de dorpsnotabelen vanaf 1871 begonnen met de bouw van enkele villa's aan de noordelijke zijde van de Groningerstraatweg buiten Grijpskerk. Op nr. 31 een huis uit 1911 in jugendstil van de hand van de Groningse architect P. van der Wint, destijds het duurste huis uit heel Grijpskerk, dat sinds 1922 door de dorpsnotaris wordt bewoond. Het witbepleisterde huis op nr. 23 werd ontworpen door architect Klaas Siekman uit Zuidhorn. Vanaf 1922 werd ook de zuidzijde van de Groningerstraatweg bebouwd, maar met vaak eenvoudigere huizen. Grijpskerk heeft onder andere een bedrijventerrein, een winkelstraat, een verwarmd zwembad, een sporthal en -park en een woonzorgcentrum.
Tot 1990 was Grijpskerk en omstreken onderdeel van de zelfstandige gemeente Grijpskerk. Door gemeentelijke herindeling valt het sindsdien onder Zuidhorn.
In hetzelfde jaar werd door de NAM ook een grote hoeveelheid aardgas aangetroffen in het gebied tussen Grijpskerk, Niezijl en Kommerzijl. Bovendien werd een bodemlaag aangetroffen die geschikt is om aardgas in op te slaan. Hiervoor is met een investering van ongeveer 1 miljard gulden een complex van 50 hectare gebouwd voor ondergrondse gasopslag dat op 1 januari 1997 werd geopend en dat als landelijk opslagpunt dient voor gas, zodat de landelijke piekcapaciteit gewaarborgd blijft. In 2007 kwam een pijpleiding naar Noord-Holland gereed, waardoor het gas ook vervoerd kan worden naar het Verenigd Koninkrijk. Om de NAM-locatie heen is een natuurpark, het 'NAM-park' gecreëerd, om de gebouwen en installaties op termijn grotendeels aan het oog te onttrekken, om zo tegenstanders en bewoners rondom het gebied enigszins tevreden te stellen.
Bezienswaardigheden in Grijpskerk
Grijpskerk heeft twee nog werkende molens, waaronder de korenmolen De Kievit uit 1899, waarbinnen zich tot 2007 een VVV-kantoor bevond. De andere molen, de Westerhornermolen uit 1829 is een gerestaureerde poldermolen. Ook heeft Grijpskerk meerdere kerken en een fierljepbaan. Op ongeveer 2 kilometer van Grijpskerk, aan de Bosscherweg, staat een voormalig transformatorhuisje, dat sinds 2000 oorlogsmonument is.
Wapen van Grijpskerk Het wapen van Grijpskerk, dat in 1903 werd toegekend, bestaat uit 2 delen: Het bovenste gedeelte bevat een griffioen, het wapen van de familie Grijp (grijp=griffioen). De griffioen is een fabeldier dat oorspronkelijk uit India komt, van boven een adelaar voorstelt en van onderen een leeuw. Het onderste gedeelte van het wapen toont de kerk van Nicolaas Grijp.
Transportverbindingen in Grijpskerk Grijpskerk is gelegen aan de N355 en de spoorbaan Groningen-Leeuwarden. Ongeveer 1½ km ten zuiden van Grijpskerk loopt het Van Starkenborghkanaal. Het Poeldiep (het noordwaarts verlengde van het Wolddiep) verbindt Grijpskerk met het kanaal. Het laatste gedeelte is tegenwoordig gedempt, zodat schepen nu via het Hoerediep (hoere = hore = slijk) moeten varen.
GRIJPSKERK Grijpskerk Gruupskerk Griepskerk) Zuidhorn Groningen Groningse Smaalruggen Grijpskerk
Waarschijnlijk Ruige Waarden Munnekezijl Niezijl Ruigewaard gebied wordt genoemd Grijpskercke Nicolaas Grijp Sebaldeburen
Nicolaas huidige Jonkerslaan Reitsma-familie Reitsema Aykemaborg schulden afgebroken Aykema Twaalfjarig Bestand kreeg tweede geplaatst tijdens gebouwd Lambertus Jacob Oekelen
In Pieterzijl opgebouwd gebouw gerenoveerd Gaarkeuken nieuwe sluis Tweede Wereldoorlog opnieuw tussen Leeuwarden functie echter aantrekkingskracht Groningerstraatweg bewoond architect Klaas Siekman Vanaf heeft winkelstraat gemeente onder Zuidhorn
In Kommerzijl Bovendien aangetroffen aardgas Hiervoor ongeveer Noord-Holland gereed waardoor Verenigd Koninkrijk NAM-locatie Grijpskerk
Grijpskerk heeft Kievit VVV-kantoor andere Westerhornermolen Bosscherweg sinds Grijpskerk
Het wapen griffioen India gedeelte Grijp
Transportverbindingen Grijpskerk
Grijpskerk gelegen Groningen-Leeuwarden Ongeveer Starkenborghkanaal Poeldiep Wolddiep) zodat Hoerediep