Middelstum (Gronings: Middelsom) is een plaats in de gemeente Loppersum in de provincie Groningen in Nederland, waar 2419 mensen wonen. Middelstum is ook de naam van de voormalige gemeente, waar Middelstumde hoofdplaats was. Deze gemeente Middelstumis in 1990 opgegaan in de gemeenten Loppersum en Hefshuizen, het latere Eemsmond. Middelstum ligt aan het Boterdiep.
Middelstum wordt voor het eerst genoemd in de negende eeuw wanneer ene Ditmar een schenking doet aan het klooster Fulda van land in het dorp 'Mitilistenheim' in Hunsingo. Enkele eeuwen later heet het dorp 'Midlisthem'.
In Middelstum zijn de borgplaatsen van de voormalige borgen Mentheda en Asinga grotendeels onbebouwd gebleven. Middelstum heeft dan ook een beschermd dorpsgezicht. De grote, 15e-eeuwse Sint-Hippolytuskerk domineert Middelstum. In Middelstum is een klein museum, de autentiek ingerichte Bakkerij Mendels, grotendeels stammend uit de 17e eeuw.
De industrie van Middelstum kenmerkte zich tot de begin jaren 80 van de vorige eeuw in het vervaardigen van baksteen. Er bestond een drietal fabrieken te weten Labor en de 2 fabrieken van de Verenigde Steen Fabrieken die de namen Boerdam en Fraamklap hadden. De Verenigde Steenfabrieken hadden eveneens fabrieken staan in Winneweer, Feerwerd, Scheemda en tot 1926 de steenfabriek te Bedum. Tevens was de V.S.G grootaandeelhouder in de NEHOBO groep die fabrieken had staan in Druten, tienray en Heukelum.
In 1981 moest de V.S.G de poorten sluiten vanwege de enorm teruglopende vraag naar bakstenen. Fraamklap was in die tijd de modernste steenfabriek in Nederland deze is open gegaan in 1979 en de laatste rook kwam in de zomer van 1981 uit de schoorsteen de gebouwen zijn later in gebruik genomen door Vast Banket.
Aan de noordkant van Middelstum, tussen Middelstum en Toornwerd staat de voormalige koren- en pelmolen De Hoop. Even ten noorden van Middelstum is de onderbouw van de verdedigingtoren van de borg Ewsum nog aanwezig. De familie Van Ewsum bewoonde later de borg Nienoord bij Leek.
Op 8 augustus 2006 vond er een aardbeving in Middelstum plaats met als kracht 3.5 op de Schaal van Richter als gevolg op de bodemdaling door aardgaswinning. Dit was de zwaarste aardbeving tot dat moment in de noordelijke provincies.
Voormalige gemeente Middelstum
De gemeente Middelstum bestond tot 1990 naast het hoofddorp uit de dorpen, gehuchten en buurtschappen: Anderwereld, Engeweer, Fraamklap, Huizinge, Oosterburen, De Palen, Rodeschool en Toornwerd. Een paar huizen die tot het dorp Kantens behoorden, lagen ook nog in de gemeente Middelstum. Bij de herindeling in 1990 zijn deze opgenomen in de nieuwe gemeente Eemsmond.