Bad Nieuweschans, tot maart 2009 Nieuweschans genoemd, is een grensplaats en kuuroord in de gemeente Reiderland. Tot 1990 is Nieuweschans een aparte gemeente geweest. Op 1 januari 2007 had Nieuweschans 1.510 inwoners. In maart 2009 werd de plaatsnaam Nieuweschans op de borden gewijzigd in Bad Nieuweschans.
Het station Nieuweschans ligt feitelijk in Oudezijl, een buurtschap die aan de andere kant van de Westerwoldse Aa ligt. Oudezijl wordt thans bij Bad Nieuweschans gerekend. Hamdijk en Booneschans zijn buurtschappen ten zuiden van Nieuweschans.
Nieuweschans is de meest oostelijk gelegen plaats van Nederland en tevens de meest noordelijk gelegen grensplaats. De A7 vanuit de stad Groningen sluit hier aan op de A280 bij Bunde in Duitsland. In 2002 is de spoorlijn Nieuweschans – Leer (Friesland) heropend.
Te water is Nieuweschans bereikbaar via de Westerwoldse Aa en het B.L. Tijdenskanaal dat even ten zuiden van Nieuweschans uitmondt in de eerst genoemde waterweg. Beide kanalen zijn in gebruik bij de pleziervaart. De Westerwoldse Aa verbindt Bad Nieuweschans via de Dollard en de Eems met de Waddenzee.
Sinds 1985 is Nieuweschans een kuurcentrum. In de bodem onder de oude vesting op 600 meter diepte heeft men namelijk zout bronwater gevonden. Het water bevat ook veel mineralen en wordt rechtstreeks uit de bron opgepompt naar het kuurbad.
In Nieuweschans is ook een kartonfabriek gevestigd van Smurfit Kappa Solid Board. Deze fabriek is begonnen als Strokartonfabriek De Dollard, tegenwoordig wordt oud papier als grondstof gebruikt.
Geschiedenis in Nieuweschans
Door overstromingen zijn in de 14e en 16e eeuw grote stukken land door de Dollard verzwolgen. Vanaf die tijd begon men door zowel actieve inpoldering, als natuurlijke aanslibbing de zee terug te dringen. Hierdoor werd ook het strategisch belangrijke grensgebied uitgebreid. De Nieuwe- of Langeakkerschans werd aangelegd in 1628, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog, toen Nieuweschans nog aan de Dollard lag.
Deze nieuwe schans was ontworpen door ingenieur Matthijs van Voort en kreeg de vorm van een regelmatige vijfhoek met bastions, omgeven door wallen en een gracht. Binnen de schans werd een regelmatig stratenpatroon aangelegd, met in het midden een exercitieterrein. Ten noorden werd een sluis aangelegd om het gebied onder water te kunnen zetten. In de 17e en 18e eeuw werd de vesting Nieuweschans nog versterkt en uitgebreid.
Door inpolderingen kwam de schans steeds verder landinwaarts te liggen en verloor hij zijn functie. In 1815 vertrok het Nederlandse garnizoen en in 1870 werd bij Koninklijk Besluit bepaald dat Nieuweschans geen vesting meer was. In 1882 werden de vestingwerken geslecht en de grachten gedempt.
Na aanleg van de spoorlijn brak een tijdperk van industrialisatie in Nieuweschans aan. Vooral landbouwindustrieën vestigden zich hier. In de jaren zeventig is men begonnen met de reconstructie van de vesting. Sinds 1974 is de kern van Nieuweschans een beschermd dorpsgezicht.
Treinen vanuit Kamp Westerbork op weg naar vernietigingskampen in hoofdzakelijk Polen werden tot Nieuweschans bemand door Nederlands spoorwegpersoneel. De rest van de reis reed de trein met een Duitse bemanning.
Bezienswaardigheden in Nieuweschans
- De Hoofdwacht dateert uit 1631 en bevindt zich aan de Voorstraat. Verder is er ook een aantal monumentale woonhuizen aanwezig.
- De Oude Remise is een voormalige locomotievenremise uit 1876, die als zodanig nog goed herkenbaar is. Tegenwoordig is het een cultureel centrum, met daarin een expositieruimte, een toeristisch informatiepunt en een koffieschenkerij ondergebracht.
- De Nederlands Hervormde kerk dateert uit 1751 en was ooit in gebruik als garnizoenskerk.
- Ook is de oude synagoge nog aanwezig, alsmede een Joodse begraafplaats.
- Voorts is in Nieuweschans het Vestingsmuseum gevestigd aan de Kanonnierstraat.
- Galerie Wiek XX aan de Molenstraat is een gerenommeerde galerie met veel eigentijdse kunst.
- Glasblazerij Old Ambt aan de Hamdijk, waar het oude ambachtelijk glasblazen nog wordt gepraktiseerd door glaskunstenaar Johan de Vries.
- Galerie Ka gevestigd in de voormalige brandweerkazerne aan de Voorstraat. Hier vindt men werk van de kunstenaars Carla van den Berg en Klaas Russchen.
Landschap van Nieuweschans Nieuweschans ligt in polderland dat ontstaan is door landaanwinning in de Dollard. De kwelders van de Dollard slibden hoog op en konden na verloop van tijd worden ingedijkt. Nieuweschans ligt op een knooppunt van dijken van verschillende polders:
- Het Bunder Neuland, ingedijkt in 1605, ten zuidoosten van Nieuweschans
- De Linteloopolder, ten oosten van Nieuweschans
- De Spitlanden, ingedijkt in 1657, ten westen van Nieuweschans
- De Charlottenpolder, ingedijkt in 1682, ten noordoosten van Nieuweschans
- De Kroonpolder, ingedijkt in 1696, ten noordwesten van Nieuweschans
- De Süder Christian Eberhardspolder, ingedijkt in 1705, ten noordoosten van Nieuweschans.
- De polders bestaan grotendeels uit grootschalig akkerland. Daarnaast is er ook bos- en natuurgebied in de omgeving van Nieuweschans.
Ten westen van Nieuweschans, tussen de A7 en de spoorlijn, ligt het Nieuweschanskerbos, ten zuiden daarvan, tussen de Westerwoldse Aa en de A7, liggen de A-dijken, en ten zuiden daarvan, ten oosten van het B.L. Tijdenskanaal en de rijksgrens, ligt het Bos op Houwingaham. Deze natuurgebieden liggen in de ecologische hoofdstructuur. Al deze bos- en natuurgebieden zijn in eigendom van Staatsbosbeheer.
Sport en recreatie in Nieuweschans
Twee Landelijke fietsroutes beginnen of eindigen in Nieuweschans. dat zijn de LF 9 NAP-route en de LF 10 Waddenzeeroute. De recreatieve fietsroute de internationale Dollardroute passeert Nieuweschans eveneens.Door Nieuweschans loopt eveneens de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook North Sea Trail of Wad- en Wierdenpad geheten. De E9 loopt langs de kust van Portugal naar de Baltische staten.
Nieuweschans wordt Bad Nieuweschans
De naamswijziging is gebaseerd op het bronwater, dat van een diepte van ca. 600 meter wordt opgepompt en in het kuurbad Fontana Bad Nieuweschans wordt gebruikt. Jaarlijks maken ruim 200.000 mensen gebruik van dit thermaalbad.Om die reden heeft een ruime meerderheid van de gemeenteraad van Reiderland op 12 november 2008 ingestemd met de naamsverandering.
MIEUWESCHANS Nieuweschans Reiderland gemeente maart Nieuweschans
Het Oudezijl Westerwoldse Hamdijk Booneschans Nieuweschans
Nieuweschans Nederland meest gelegen grensplaats Groningen Bunde Duitsland Tijdenskanaal zuiden Beide Dollard Waddenzee
Sinds water wordt Smurfit Kappa Solid Board Strokartonfabriek Nieuweschans
Door Vanaf Hierdoor Nieuwe- Langeakkerschans Tachtigjarige Oorlog Matthijs Voort Binnen schans aangelegd onder vesting Nederlandse Koninklijk Besluit spoorlijn Vooral begonnen Sinds vanuit Westerbork Polen werden Nederlands Duitse Nieuweschans
- Hoofdwacht Voorstraat Verder Remise Tegenwoordig Hervormde dateert gebruik aanwezig Joodse Voorts Vestingsmuseum gevestigd Kanonnierstraat Galerie Molenstraat Glasblazerij Johan Vries voormalige Carla Klaas Russchen Nieuweschans
Nieuweschans Bunder Neuland ingedijkt Linteloopolder Spitlanden Charlottenpolder Kroonpolder Süder Christian Eberhardspolder noordoosten Daarnaast Nieuweschans
Ten westen Nieuweschanskerbos tussen liggen A-dijken daarvan oosten Houwingaham natuurgebieden Staatsbosbeheer
Sport Nieuweschans
Twee Landelijke NAP-route Waddenzeeroute Dollardroute eveneens Europese North Trail Wierdenpad loopt Portugal Baltische Nieuweschans
De bronwater diepte meter opgepompt Fontana Jaarlijks heeft