Wagenborgen is een dorp in de gemeente Delfzijl in de provincie Groningen in Nederland. Wagenborgen is ontstaan op een wierde. Tot 1990 was Wagenborgen de grootste woonkern binnen de gemeente Termunten.
Geschiedenis van Wagenborgen Wagenborgen heeft een lange historie. Al in de Romeinse tijd was de wierde een toevlucht voor boeren uit de omgeving, wanneer het wassende water hun onderkomens bedreigde.
De naam Wagenborgen wordt reeds genoemd in een kerspellijst van het bisdom Münster waartoe Wagenborgen behoorde. De kerspellijst dateert waarschijnlijk uit de vijftiende eeuw, al is het mogelijk dat de lijst ouder is. Wagenborgen wordt genoemd als 'Wenbergum' en moest een bedrag van 4 schelling aan belasting betalen, hetgeen een relatief klein bedrag is ten opzichte van de andere kerspelen. Vermoedelijk zegt dit iets over de grootte van de kerspel. Wagenborgen komt ook voor in een dijkbrief van het Oldambt uit 1441, waar het 'Wagenborghe' wordt genoemd. De etymologie van Wagenborgen wordt betwist. In elk geval is de suffix -um, wat inhoudt dat Wagenborgen in de buurt of in de bocht van een rivier of stromend water lag. Een andere uitleg is dat wanneer men gewaagd werd, men zich hier kon bergen.
Gedurende de Middeleeuwen heeft het water van de Eems-Dollard vele dorpen verzwolgen, waarbij het water tot vlakbij Wagenborgen kwam. In de eeuwen daarna is Wagenborgen uitgegroeid tot een dorpskern van 2000 inwoners.
De grootste bekendheid heeft Wagenborgen gekregen door Groot Bronswijk. Dit psychiatrisch ziekenhuis werd in 1873 gesticht door Jan, Wolter en Trijntje Brons. Het groeide uit tot een toevluchtsoord voor vele patiënten en bood werkgelegenheid aan honderden mensen uit de wijde omgeving. Het ging uiteindelijk op in een samenwerkingsverband met het psychiatrisch ziekenhuis in Zuidlaren, GGZ Groningen en het Academisch Ziekenhuis Groningen. Door voortschrijdend inzicht en medische ontwikkelingen werd het niet langer noodzakelijk gevonden patiënten onder te brengen in kolossale gebouwen zoals die in Wagenborgen. Vanaf de tachtiger jaren werden de patiënten meer en meer elders ondergebracht en de gehele locatie werd in 2004 gesloten.
In 1970 werd Wagenborgen e.o. omgeving opgeschrikt door een felle brand die het paviljoen Salem in de as legde. Hoewel de bedrijfsbrandweer en die van omliggende gemeenten massaal uitrukten kon men niet voorkomen dat zestien vrouwelijke patiënten om het leven kwamen. Later bleek dat het vuur was aangestoken door een jeugdige patiënte die later zei dat ze 'met vakantie wilde'.
De wieg van de oprichter van de Appingedammer Bronsmotorenfabriek, Jan Brons, stond in Wagenborgen. Hij ontwierp als 17-jarige de Nederlands Hervormde kerk die in 1883 werd gebouwd.
In 1980 is direct ten zuiden van Wagenborgen het 180 ha grote Hondshalstermeer aangelegd. Tussen dit meer en Wagenborgen en ten noorden van Wagenborgen is een bos aangelegd. Aan de westzijde van Wagenborgen ligt de recreatieplas Het Proostmeer, waarin zich ook een kleine camping bevindt. Het Proostmeer is genoemd naar de proosten van Farmsum, die hier vanouds de visserijrechten bezaten. Het is omstreeks 1873 drooggemalen. Het Hondshalstermeer is in 2007 het stilste plekje van Nederland genoemd.
| Verkeer in Wagenborgen
Van 1910 tot 1934 heeft Wagenborgen een station gehad aan de door de NOLS aangelegde spoorlijn Zuidbroek - Delfzijl.Wagenborgen ligt aan de fietsroute de internationale Dollardroute. Langs Wagenborgen loopt de N362 en iets verder van Wagenborgen ligt de N33.
Plannen in Wagenborgen Sedert begin 2008 komt Wagenborgen regelmatig in het nieuws door de plannen om het terrein van het voormalig psychiatrisch ziekenhuis Groot Bronswijk beschikbaar te stellen aan de Nuon om daar 1200 tot zelfs 1500 werknemers te huisvesten die een nieuwe kolencentrale in de Energy Valley gaan bouwen. Het terrein heeft eigenlijk een zorgbestemming, maar ligt nu braak. De plannen van eigenaar Woonzorg Nederland om bijvoorbeeld Zorgcentrum Menterne aldaar te vestigen met een nieuwe accommodatie, uitgebreid met seniorenwoningen, zijn afgewezen door de gemeente Delfzijl en/of de provincie Groningen. De gemeente Delfzijl geeft de combinatie NUON/Van der Wiel/Woonzorg Nederland echter nu toestemming om op het terrein gedurende vijf jaar deze groep werknemers te huisvesten. In de zomer van 2008 is een enquête gehouden onder de dorpsbewoners, waarbij meer dan 550 van de ruim 800 deelnemers zich uitspraken tegen deze plannen.
WAGENBORGEN Wagenborgen Delfzijl Groningen Nederland gemeente Termunten
Geschiedenis Wagenborgen
Wagenborgen Romeinse wierde Münster kerspellijst wordt genoemd bedrag Vermoedelijk Oldambt water andere wanneer Middeleeuwen heeft Eems-Dollard grootste Groot Bronswijk Wolter Trijntje Brons omgeving psychiatrisch ziekenhuis Zuidlaren Academisch Ziekenhuis patiënten Vanaf Salem Hoewel Later Appingedammer Bronsmotorenfabriek Nederlands Hervormde Hondshalstermeer Tussen aangelegd Proostmeer Farmsum Wagenborgen
Van Zuidbroek Dollardroute Langs N33
Plannen Wagenborgen
Sedert Energy Valley terrein plannen Woonzorg Zorgcentrum Menterne nieuwe provincie NUON/Van Wiel/Woonzorg werknemers huisvesten onder waarbij