Born (Limburgs: Bor) is een kerkdorp in de zogenaamde 'taille' van de Nederlandse provincie Limburg en Born vormt sinds 2001 een deel van de gemeente Sittard-Geleen. Er wonen circa 5900 mensen in Born. Born is met name bekend door de huisvesting van NedCar, de grootste Nederlandse autoproducent.Born, die tot 1982 een zelfstandige gemeente was, deelt evenals Sittard en Susteren slechts een korte geschiedenis met Limburg. Born heeft van 1400 tot 1815 ook niet tot de Nederlanden behoord.
Geschiedenis van Born
Vroege geschiedenis van Born
De eerste vermelding van de plaatsnaam Born (als Burne) dateert uit het jaar 1125. Born is waarschijnlijk ontstaan rondom een bron en werd hiernaar genoemd. Er zijn in Duitsland, Luxemburg, België en Frankrijk diverse plaatsen die ook zo heten.
In de 12e eeuw wordt de heerlijkheid gedeeld door de bisschoppen van Keulen en Luik. In 1213 komt het aan het graafschap Loon en in 1234 aan het hertogdom Gelre. In 1400 wordt Born tezamen met Sittard en Susteren verkocht aan de hertog van Gulik en wordt het de zetel van een stroman. In 1709 verschuift de zetel naar Sittard.
Gedurende de Franse tijd, tussen 1794 en 1800 behoorde Born tot het Kanton Sittard. In 1800 verloren de kantons hun bestuurlijke taak, die vanaf dat jaar aan de gemeenten werd toegemeten, waarop de gemeente Born verrees. Na de Franse tijd, in 1815, kwam de gemeente bij het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, werd in 1830 eerst deel van het nieuw gevormde Koninkrijk België, en hoort pas sinds 1839 definitief tot Nederland.
Moderne geschiedenis van Born
Born was samen met de kerkdorpen Buchten en Holtum een zelfstandige gemeente tot 1 januari 1982. Op die datum werd ten gevolge van gemeentelijke herindeling een nieuwe gemeente gevormd door grotendeels de opgeheven gemeenten Born, Grevenbicht en Obbicht en Papenhoven. Deze gemeente, die de naam Born kreeg, fuseerde in 2001 met de gemeenten Sittard en Geleen tot de nieuwe gemeente Sittard-Geleen.
Karakteristiek Born
Geografie en topografie van Born Born ligt in de zogenaamde 'taille van Limburg'; een smal gedeelte van Nederland dat Zuid-Limburg met de rest van het land verbindt. Vanuit de dorpskern van Born is de afstand tot de Belgische grens hemelsbreed 2,5 kilometer westwaarts en tot de Duitse grens 4,7 kilometer oostwaarts. Vanaf de bebouwingsgrenzen zijn deze afstanden nog kleiner.
Born ligt langs het Julianakanaal, waar ter hoogte van Born een sluis ligt. Ten noorden hiervan ligt het havengebied dat zich anno 2006 bijna helemaal uitstrekt tot aan Roosteren.
Het gebied waarin Born ligt is dichtbebouwd, deels door industrie en deels door woongebied. Born is recentelijk uitgebreid met de wijk Aldenhof, waardoor Born nu tegen het buurdorp Buchten is gelegen. Ook het voormalige gehucht Hondsbroek is helemaal opgegaan in Born. Daarnaast is er rondom Born ook natuur; aan de oostzijde ligt het Limbrichterbos en aan de zuidzijde de Graetheide.
Kerk in Born
Centraal in Born, in het oude gedeelte, staat een Rooms-katholieke kerk uit het jaar 1906 van de parochie H. Martinus. De bakstenen Sint Martinuskerk is een neogotische kruiskerk, ontworpen door de Roermondse kerkarchitect Caspar Franssen. Diens zoon, Joseph Franssen, ontwierp later de kruisbeuk die in 1959 werd aangebouwd. In Born stond al een veel oudere kerk. De sloop hiervan vond enkele jaren na de bouw van de nieuwe kerk plaats. De Pastorie van deze kerk is wel bewaard gebleven hierin is tegenwoordig een horeca zaak gevestigd.
Kasteel Born
Bij het centrum van Born staan de overblijfselen van een oude waterburcht. Dit kasteel werd gebouwd in 1666 op de plaats waar een nog ouder kasteel van Born heeft gestaan. De eerste vermelding daarvan dateert uit 1154. Door brand werd het kasteel in 1930 verwoest. Daar later geen restauratie volgde, is het in de loop der jaren steeds meer in verval geraakt. In 1955 werd het verkocht aan de toenmalige gemeente Born. De bijbehorende voorburcht werd tussen 1989 en 1990 hersteld en functioneerde nadien als gemeentehuis. Rond de ruïne is een dierenpark aangelegd.
Infrastructuur van Born Born kent goede infrastructurele verbindingen: langs het dorp loopt de autosnelweg A2, die Zuid-Limburg met het noorden van het land verbindt en vanaf 2009 de N297, die de A2 met de Duitse A46 gaat verbinden. De haven van Born is via een spoorlijn verbonden met Sittard, die uitsluitend voor goederenvervoer wordt gebruikt.
Nederlandse Limburg Sittard-Geleen NedCar gemeente Sittard Susteren Limburg Born Nederlanden Born
Vroege geschiedenis Born
De Burne) Duitsland Luxemburg België Frankrijk Keulen Gelre wordt Gulik zetel Sittard
Gedurende Franse Kanton Verenigd Koninkrijk sinds Nederland
Moderne Born
Born Buchten Holtum zelfstandige gemeenten Grevenbicht Obbicht Papenhoven Geleen nieuwe Sittard-Geleen
Karakteristiek Born
Geografie zogenaamde Limburg'; Nederland Zuid-Limburg Vanuit Belgische Duitse grens kilometer Vanaf Julianakanaal Roosteren
Het deels Aldenhof Hondsbroek helemaal Daarnaast rondom Limbrichterbos Graetheide
Kerk Born
Centraal gedeelte Rooms-katholieke Martinus Martinuskerk Roermondse Caspar Franssen Diens Joseph hiervan Pastorie Born
Bij plaats kasteel heeft eerste vermelding dateert later jaren verkocht tussen langs noorden verbindt vanaf