Eys (Limburgs: Ees) is een Zuid-Limburgs dorp dat gelegen is in een beekdal. Eys is één van de tien kerkdorpen van de gemeente Gulpen-Wittem en heeft 1540 inwoners, inclusief het buitengebied en bijbehorende buurtschappen en gehuchten ruim 1800.
Geschiedenis van Eys
De eerste officiële vermelding van Eys staat in een oorkonde van het Sint Pauluskapittel te Luik uit 1193. Het oudste deel van Eys ligt rondom de huidige Sint Agathakerk, dat op de kruising tussen de weg van Simpelveld naar Partij-Wittem en de weg naar Ubachsberg is ontstaan. De barokke kerk is de tweede die Eys heeft gehad, de oudere Agathakerk bestond al in de 12e eeuw en werd herbouwd in 1712. 30 jaar later werd in opdracht van Ferdinand von Plettenberg, de toenmalige graaf van het rijksgraafschap Wittem waartoe een deel van Eys behoorde, de huidige eenbeukige kerk gebouwd naar een ontwerp van de Duitse bouwmeester J.C. Schlaun en verving hiermee de oude. Schlaun was in dezelfde periode ook verantwoordelijk voor de bouw van het klooster van Wittem. De barokstijl waarin beide bouwwerken zijn gebouwd is vrij weinig te vinden in de streek, het wordt gekenmerkt door de ui-vormige torenspitsen.
Geografie van Eys
Het beekdal waarin Eys is gelegen is ontstaan door de Eyserbeek. Deze beek, waaraan Eys zijn naam dankt, vindt zijn oorsprong in de buurt van Bocholtz en stroomt vanaf hier van oost naar west door Simpelveld, door Eys en langs de Wittemse buurtschap Cartils om iets ten westen van deze groep huizen in de Geul uit te monden. Het Miljoenenlijntje loopt door het gehele dal en heeft ter hoogte van Eys een station, hoewel dit een eind buiten het dorp is gelegen. Mede dankzij deze spoorweg en vooral de bijzondere ligging trekt het dorp jaarlijks vele toeristen aan. Bezienswaardigheden zijn naast het stationsgebouw onder andere de kerk, kasteel en landgoed Goedenraad en enkele voor de streek kenmerkende vakwerkhuizen. Daarnaast wordt Eys omringd door het voor Nederland unieke landelijke heuvellandschap met daarin natuurgebieden waaronder de Eyserbosschen en de beschermde Eyserheide, in vroegere tijden een heide-, thans landbouwgebied waarin de zeldzame korenwolf leeft. Ook bij de wielersport is Eys bekend, de Eyserbosweg is één van de lastigste klimmen die Zuid-Limburg rijk is en één van de belangrijkste van de Amstel Gold Race. Deze klim is onder andere opgenomen in de fietsvariant van de Mergellandroute, de variant voor gemotoriseerd verkeerd voert tevens door Eys. Parallel aan de Eyserbosweg ligt de Eyserweg naar Trintelen. Deze beklimming was in 2006 opgenomen in de 3e etappe van de Ronde van Frankrijk van Esch-sur-Alzette naar Valkenburg.
Eys wordt tegenwoordig door de beek in tweeën gesplitst, het oostelijke gedeelte wordt Overeys genoemd omdat het vanaf het oude Eys gezien aan de overzijde van de beek is gelegen. Ten noorden van Eys, op het heuvelplateau, liggen de grotendeels bij Eys horende gehuchten Eyserheide en Trintelen, waarvan ook enkele woningen bij de aangrenzende gemeente Voerendaal horen. Ook hoort bij Eys de buurtschap Piepert, welke zich ten westen van Eys aan de beek bevindt, ingeklemd tussen de spoordijk van de Miljoenenlijn en de Eyserberg. Bestuurlijk behoort Eys al sinds het ontstaan van de gemeente Wittem na de Franse Revolutie aan het einde van 18e eeuw tot deze gemeente Wittem, die in 1999 fuseerde tot de nieuwe gemeente Gulpen-Wittem. Eys vormt ook een belangrijke schakel in het doorgeven van radio- en televisiesignalen. Aan de Eyserbosweg staat bovenaan de berg de televisietoren van Eys. Omdat deze toren vrij hoog staat, en dus in het zich staat van de televisietorens in Aken en Luik is deze televisietoren een belangrijke schakel voor Eurovisieuitzendingen. Daarnaast is er vanuit Eys een rechtstreekse videoverbinding met Hilversum mogelijk dankzij een aansluitpunt in een speciale kast bij de toegangspoort van de televisietoren.
Zuid-Limburgs Gulpen-Wittem Eys
De Pauluskapittel Agathakerk Simpelveld Partij-Wittem en Ubachsberg heeft Ferdinand Plettenberg Wittem waartoe huidige Duitse Schlaun Wittem gebouwd Eys
Het beekdal waarin gelegen ontstaan Eyserbeek Bocholtz Wittemse Cartils Miljoenenlijntje Bezienswaardigheden Goedenraad streek Daarnaast wordt Eys omringd Nederland Eyserbosschen Eyserheide Eyserbosweg één Zuid-Limburg Amstel onder andere Mergellandroute Parallel Eyserweg Trintelen opgenomen Ronde Frankrijk Esch-sur-Alzette Valkenburg
Eys Overeys vanaf gehuchten enkele gemeente Voerendaal buurtschap Piepert westen tussen Miljoenenlijn Eyserberg Bestuurlijk Franse Revolutie staat Omdat televisietoren belangrijke schakel Eurovisieuitzendingen Hilversum dankzij