Heerlen (Limburgs: plaatselijk Heële, elders Haelder of Haerle) is een stedelijke gemeente in het zuidoosten van de Nederlandse provincie Limburg. Heerlen is de grootste gemeente in de Oostelijke Mijnstreek.Heerlen maakt deel uit van het bestuurlijke samenwerkingsverband Parkstad Limburg, waar in totaal rond de 240.000 mensen wonen. Sinds 2006 heeft deze in oppervlakte relatief kleine stadsregio de bijzondere status van plusregio.Op 31 dec. 2008 had Heerlen 89.347 inwoners. De stad Heerlen is daarmee de vierde in grootte van Limburg, na Maastricht, Sittard-Geleen en Venlo.
Geschiedenis van Heerlen
Recent verleden van Heerlen
In de 19e eeuw was Heerlen een tamelijk geïsoleerd dorp. Hoofdmiddel van bestaan was de landbouw, goede aan- en afvoerwegen ontbraken. Wilde men met de trein reizen, dan moest men eerst te voet naar Simpelveld of Sittard om daar de trein te nemen. Men kon ook met de postwagen gaan naar Valkenburg, Sittard of Aken. Pas in 1896 kwam de spoorlijn Sittard - Herzogenrath tot stand, welke werd aangelegd door de spoorwegbouwer Henri Sarolea, die later met de gebroeders Honigmann de directie zou voeren van de Oranje-Nassaumijnen.
Die spoorlijn was dringend gewenst in verband met de exploitatie van steenkool. In 1894 was al begonnen met de aanleg van de Oranje- Nassaumijn I, 1899-1974, die vijf jaar later in productie ging. Op Heerlens grondgebied kwamen nog drie mijnen: de Oranje-Nassau III te Heerlerheide, Oranje-Nassau IV te Heksenberg en Staatsmijn Emma in Treebeek. De bevolking in Heerlen nam in korte tijd explosief toe: van een dorpje met 6646 inwoners in 1900 tot een stad van 32.263 inwoners in 1930. Voor al deze mensen uit binnen- en buitenland moesten huizen, scholen, winkels en een ziekenhuis gebouwd worden, wegen worden aangelegd enzovoorts, en dat alles in zeer korte tijd. Het is daarom niet verwonderlijk dat nog maar weinig historische gebouwen in Heerlen bewaard zijn gebleven. In de grote verandering van dorp tot stad vond men ze niet meer passen in een modern stadsbeeld en dus werden ze gesloopt. Beeldbepalend voor Heerlen in de mijnbouwperiode was de hoogste schoorsteen bij een steenkolenmijn. Deze schoorsteen werd in de volksmond aangeduid als Lange Jan, en was van zeer grote afstand al zichtbaar.
Heden Momenteel herinnert nog maar weinig aan dat steenkool-verleden van Heerlen. De steenbergen zijn afgegraven en veranderd in woonwijken of parken, de koeltorens en grote schoorstenen zijn verdwenen. Het schachtgebouw van de Oranje-Nassau I is nog het meest in het oog springende en directe overblijfsel. Ook de vele wijken die in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog zijn aangelegd, vormen nog steeds sprekende getuigen van die markante periode uit Heerlens geschiedenis. De enige overgebleven steenberg in originele staat ligt aan de rand van de Brunssummerheide, maar wordt 'bedreigd' met afgraving, omdat er kostbaar zilverzand onder ligt.
Wel zijn nog hier en daar in Heerlen markante gebouwen bewaard gebleven die herinneren aan de tijd dat Heerlen en de Oostelijke Mijnstreek een groeigebied was. In 1935 kwam een zeer befaamd geworden gebouw gereed, het Glaspaleis van opdrachtgever en lokale winkelier Peter Schunck.
Na jaren van verval en restauratie is het Glaspaleis in 2004 weer in gebruik genomen, nu als cultureel centrum in Heerlen. Het gebouw staat midden in de stad, omgeven door de drie centrale pleinen: Bongerd (Markt), Kerkplein en Emmaplein. Het is een nationaal monument en volgens een klassering der Union of International Architects een van de duizend belangrijkste 20e eeuwse gebouwen ter wereld. Daarnaast hebben het gebouw en de restauratie vele onderscheidingen ontvangen. Eén van de aspecten waarin het zijn tijd ver vooruit was is het energiegebruik. Al snel na de ingebruikname bleek dat de geïnstalleerde verwarming zelfs in de winter niet nodig was, omdat het als een broeikas werkt. Destijds was het het symbool van het meegaan van Heerlen in de vaart der volkeren en tegenwoordig is het het symbool van een wedergeboorte na de bloeitijd van de mijnindustrie.
De massale immigratie in de mijnwerkerstijd heeft ertoe geleid dat de gemeenschap van Heerlen ingrijpend veranderd is. Andere Limburgers merken dit vooral aan de taalsituatie: nergens anders in Nederlands Limburg neemt het plaatselijk dialect zo'n marginale plaats in, al is het Heerlens nog niet verdwenen. Het Nederlands dat er gesproken wordt is echter zeer zwaar door het Limburgs beïnvloed; zie het artikel Heerlens Nederlands.
Cultuur en recreatie van Heerlen
Architectuur in Heerlen
- Architectuurcentrum Vitruvianum in het Glaspaleis organiseert exposities, evenementen, rondleidingen en lezingen.
Bezienswaardigheden in Heerlen - Glaspaleis
- Kasteel Hoensbroek
- Sint-Pancratiuskerk
- Oliemolen
- Weltermolen
- Gebouwen van architect Frits Peutz
Musea in Heerlen - De Stadsgalerij Heerlen in het Glaspaleis - het gemeentelijk museum voor moderne en hedendaagse kunst.
- Het Thermenmuseum - uitgegraven overblijfselen van de oude Romeinse thermen en tentoonstellingen
- Het Nederlands Mijnmuseum - over de Limburgse kolenmijnen
Film in Heerlen
- Filmhuis De Spiegel - filmhuis
- Royal Theater - bioscoop
- H5 Theaters - bioscoop
Theaters in Heerlen
- Theater Heerlen - de stadsschouwburg
- Theater Lexor - kleinschalig theater
- Filmhuis De Spiegel - wordt ook gebruikt voor o.a. lunchconcerten en zondagochtendconcerten door leden van het LSO
Winkelen in Heerlen Tussen het Schouwburgplein tot aan het NS-station bevinden zich de winkelstraten van Heerlen. Daarnaast zijn er twee winkelcentra in het centrum te weten Corio Center Heerlen bij het station en 't Loon achter het Schouwburgplein. Daarnaast is in 2007 Charlies Bazaar geopend waar kleine ondernemers ruimte kunnen huren per m2. Dit is gevestigd in voormalig winkelcentrum de Klomp. Men waant zich hier in de sfeer van Oriëntaalse markt.
Evenementen in Heerlen
- Jazz on the Roof - elke tweede dinsdag van de maand live jazz op het dak van het Glaspaleis
- Koffieconcerten - elke derde zondag van de maand in Filmhuis De Spiegel, Glaspaleis, door leden van het LSO
- Lunchpauzeconcerten - elke eerste donderdag van de maand in Filmhuis De Spiegel
- Cultura Nova - tiendaagse grensoverschrijdend cultureel zomerfestival
- In februari 2008 werden de voormalige mijnkoloniën Beersdal, Eikenveld en Maria-Christinawijk als beschermd stadsgezicht aangewezen door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. Ook de uitbreidingswijk Tempsplein van architect Jan Stuyt werd aangewezen als beschermd gezicht.
Sport in Heerlen
In de periode 1970 tot en met 1998 was Heerlen het decor voor de start van de wielerklassieker Amstel Gold Race. In 1967 vond in Heerlen het WK wielrennen plaats. Jan Janssen haalde er een zilveren medaille.Nu vindt nog jaarlijks een wielercriterium plaats, genaamd de Profronde Heerlen. Deze wedstrijd vrijdags na de Ronde van Frankrijk verreden wordt in de binnenstad van Heerlen. Het criterium wordt sinds 1990 georganiseerd en trekt vele tienduizenden bezoekers.Heerlen heeft een eigen tafeltennisclub: MF Services/Fürst
Religie in Heerlen
Heerlen is van oudsher een rooms-katholiek bolwerk. Het vormt een zelfstandig dekenaat binnen het Bisdom Roermond. De Pancratiusparochie is de hoofdparochie. De huidige bisschop van Roermond, Frans Wiertz, werd in 1991 tot pastoor-deken van deze parochie benoemd.
Daarnaast zijn ook de volgende kerkgenootschappen in Heerlen vertegenwoordigd: - Doopsgezinde Kerk
- Evangeliegemeente
- Protestantse Kerk Nederland
- Victory Outreach
- Evangelisch-Lutherse gemeente
- De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen
- Het Apostolisch Genootschap
Gemeentewapen van Heerlen
Sinds de samenvoeging met Hoensbroek in 1982 toont het wapen van de gemeente Heerlen een samenstelling van I (links) de rode leeuw van het oude Hertogdom Limburg in de versie van de heren van Valkenburg, met II (rechts) het gemeentewapen van Hoensbroek, zijnde de zwarte leeuw op een zilveren veld met rode horizontale balken van de familie Van Hoensbroeck, naar wie de voormalige gemeente Heerlen en het huidig stadsdeel Hoensbroek is genoemd.
HEERLEN Heerlen Heële Haelder Haerle) Nederlandse Limburg gemeente Oostelijke Mijnstreek Parkstad Heerlen is Maastricht Sittard-Geleen Venlo
Geschiedenis Heerlen
Recent Heerlen
In Hoofdmiddel Wilde Simpelveld Sittard om trein Valkenburg Sittard Herzogenrath Henri Sarolea Honigmann Oranje-Nassaumijnen
Die spoorlijn Oranje- Nassaumijn later Heerlens Oranje-Nassau Heerlerheide Heksenberg Staatsmijn Treebeek inwoners mensen worden aangelegd korte Beeldbepalend schoorsteen Lange grote weinig Tweede Wereldoorlog Brunssummerheide markante gebouwen bewaard gebleven Glaspaleis Peter Schunck
Na jaren gebouw staat Bongerd Kerkplein Emmaplein Union International Architects Daarnaast restauratie Eén omdat Destijds symbool heeft veranderd Andere Limburgers Nederlands plaatselijk verdwenen wordt Limburgs Nederlands
Cultuur Heerlen
Architectuur Heerlen
- Architectuurcentrum Vitruvianum Kasteel Hoensbroek Sint-Pancratiuskerk Oliemolen Weltermolen Gebouwen Frits Peutz Stadsgalerij Thermenmuseum Romeinse Mijnmuseum Limburgse Filmhuis Spiegel Royal Theater Theaters bioscoop Lexor Heerlen
Tussen Schouwburgplein NS-station centrum Corio Center Charlies Bazaar kleine Klomp Oriëntaalse Koffieconcerten maand leden Lunchpauzeconcerten Cultura cultureel werden Beersdal Eikenveld Maria-Christinawijk Rijksdienst Archeologie Cultuurlandschap Monumenten Tempsplein architect Stuyt aangewezen beschermd periode Amstel plaats Janssen Profronde Ronde Frankrijk Services/Fürst
Religie Heerlen
Heerlen Bisdom Roermond Pancratiusparochie Frans Wiertz Doopsgezinde Evangeliegemeente Protestantse Nederland Victory Outreach Evangelisch-Lutherse Jezus Christus Heiligen Laatste Dagen Apostolisch Genootschap Heerlen
Sinds Hertogdom leeuw zilveren Hoensbroeck voormalige