De Mortel is een kerkdorp van de gemeente Gemert-Bakel in Noord-Brabant. Op 1 januari 2007 telde De Mortel 1547 inwoners.Zoals in veel Brabantse dorpen is in De Mortel de uit 1904 daterende kerk beeldbepalend. Langs de doorgaande weg staat een beeld met de Mortelse varkenshouder, "De Berenleider". Dit beeld is een van de vele creaties van de Gemertse kunstenaar Toon Grassens. De bebouwde kom wordt aangekondigd met een bord waarop de spreuk De Mortel een echt dorp'.Veel activiteiten vinden plaats op de dorpsweide met daarop een achthoekige kiosk. De Mortel wordt omgeven door een agrarisch cultuurlandschap met bossen, akkers en beekdalen. Er zijn talrijke fiets- en wandelpaden. Het 'Mortels ommetje' is een fietsroute door het dorp en het buitengebied.
Geschiedenis van De Mortel
In 1590 zou in De Mortel een pestkapelletje zijn gebouwd dat voor het eerst genoemd werd in 1636. Het kapelletje was gewijd aan Sint-Antonius Abt, die immers aangeroepen werd bij pestepidemieën. Er heerste in 1636 een pestepidemie die echter betrekkelijk mild van karakter bleek te zijn. Ondanks dit milde karakter van deze ziekte, werd er gedacht dat de in 1635 overleden Johannes Antonius Rens Priems voor deze epidemie verantwoordelijk was. Mede door de offers en gebeden van de bevolking bleef een gruwelijkere variant van de pestepidemie uit. Om hiervoor dankbaarheid te betonen aan de goden werd besloten een nieuwe kapel te bouwen die echter pas gereed kwam in 1689. Het was een achthoekig gebouwtje met een stenen torentje dat bediend werd door een rector. Aan de trage voortgang is nog het verhaal verbonden dat Antonius hierover ontstemd was en zijn varken liet spoken op de bouwplaats: De spraeck ginck doen onder het volck datter dikwils gesien wiert een wit vercksken metten avondt.
De kapel was in 1848 te klein geworden en er kwam een waterstaatskerk. Nadat de kapel was gesloopt vonden de kerkgangers tijdelijk onderdak in een noodkerk.
Kerken in De Mortel In 1904 werd ook de waterstaatskerk in De Mortel gesloopt om plaats te maken voor een nieuwe neogotische kerk die even ten noorden van de waterstaatskerk was opgetrokken. Deze kerk is ontworpen door Caspar Franssen. Het is een neogotische kruisbasiliek met vieringtorentje en een hoge ingangstoren met vier geledingen. Het neogotische interieur ervan is bijzonder goed bewaard.
Toen in 1997 de varkenspest in De Mortel was uitgebroken werd een speciale mis in deze kerk gevierd, waarna diverse varkensboeren een devotie tot de Sint-Antonius Abt in stand hielden.Ten tijde van de inquisitie werden aan deze kerktoren verscheidene vermeende ketters opgehangen. Echter raakten deze slachtoffers nog met hun voeten de grond. Mede daarom hebben de plaatselijke boeren deze vorm van executie afgeschaft.
Zusters van De Mortel
In De Mortel zijn ook enkele congregatiezusters actief geweest. In 1938 kwamen er Dochters van de Goddelijke Heiland uit Sint-Michielsgestel om de wijkverpleging te verzorgen. In 1940 werden deze vervangen door de Zusters van Onze Lieve Vrouw uit Tegelen. Deze vertrokken in 1953 en de door hen opgezette afdeling van het Wit-Gele Kruis fuseerde uiteindelijk met die in Gemert.
Natuur en landschap van De Mortel
Ten oosten van De Mortel stroomt het Peelriviertje de Rips. Daar zijn ook Peelontginningen die overgaan in de bossen van Beestenveld, Stippelberg en Nederheide. Door het laatstgenoemde gebied zijn wandelingen uitgezet die ten zuiden van De Mortel beginnen. De Mortel wordt hier begrensd door de Snelle Loop.Ten westen van De Mortel ligt een oud cultuurgebied en in het noordwesten ligt de historische buurtschap Boekent en de rondweg van Gemert. Een andere belangrijke buurtschap is Milschot.
MORTEL Mortel Gemert-Bakel Noord-Brabant Zoals Brabantse Langs Mortelse Berenleider" beeld Gemertse Grassens wordt Mortel
In Sint-Antonius Ondanks karakter Johannes Antonius Priems pestepidemie echter kapel Nadat waterstaatskerk Mortel gesloopt plaats nieuwe Caspar Franssen neogotische Mortel was Echter Dochters Goddelijke Heiland Sint-Michielsgestel werden Zusters Lieve Vrouw Tegelen Wit-Gele Kruis Gemert
Natuur Mortel
Ten Peelriviertje Peelontginningen bossen Beestenveld Stippelberg Nederheide Snelle Boekent Gemert buurtschap Milschot