Liempde (Brabants dialect: Liemt) is een dorp in de provincie Noord-Brabant, gelegen in de Meierij van 's-Hertogenbosch. Ondanks voorkeur voor fusie met de gemeente Sint-Oedenrode ging Liempde in 1996 op in de gemeente Boxtel. Het gebied van de voormalige gemeente heeft ruim 4800 inwoners. Naast de kern Liempde zijn er enkele gehuchten die ook tot de voormalige gemeente behoorden, te weten Vrilkhoven, Kasteren, Den Berg en Hezelaar.Liempde is regelmatig verkozen tot mooiste dorp van Noord-Brabant. De dorpskern van Liempde is vrij gaaf gebleven. De directe omgeving van Liempde, het dal van de Dommel, is zeer schilderachtig.
Geschiedenis van Liempde
Graafschap Rode
De eerste ontginningen vonden in de vroege middeleeuwen plaats op vruchtbare bosgronden langs de Dommel. In de vroegste periode maakte Liempde deel uit van het mysterieuze graafschap Rode. In die periode werden de inwoners van Liempde dan ook met de naam "Rodenaren" aangeduid en ontving Liempde haar costuimen en landrechten naar Roois recht.
Hertogdom Brabant Met de verkoop van het graafschap Rode in 1232 door de graaf van Gelre aan de hertog van Brabant kwam Liempde in de 13e eeuw bij het hertogdom Brabant als onderdeel van de Meierij van 's-Hertogenbosch en bleef het resorteren onder het kwartier Peelland. Het was een Hertogsdorp. In 1391 schonk Hertogin Johanna het dorp Liempde als een hoge Heerlijkheid aan Ridder Willem van de Meeren van Boxtel.Liempde bestond toen uit een stel verspreid liggende buurtschappen. Van een dorpskern was nog geen sprake. De eerste kapel was de Sint-Janskapel, die nabij de Dommel in de buurtschap De Berg stond. Sinds 1474 had de kapel een eigen rector. Het patronaatsrecht bleef in handen van het kapittel van Boxtel. Pas in 1603 kon men los van dit kapittel een pastoor kiezen.
Vanaf 16e eeuw ging het slecht met de Meierij. Liempde heeft te lijden gehad onder de verschillende oorlogen die de Meierij teisterden, met name de Tachtigjarige Oorlog. In die periode verviel het Liempdese Sint-Janserkje op de Kerkakkers.
Staats Brabant
Sinds 1648 wordt Liempde onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Aangezien de Meierij van 's-Hertogenbosch en al haar toebehoren werd toegewezen aan de Staten, had Schijndel onder de Staats-Brabantse functie als militaire buffer voor het gewest Holland weinig tot geen mogelijkheden om tot economische groei te komen. Het werd een tijd van weinig vooruitgang. Het Sint-Janskerkje werd in bezit genomen door de protestantse Staatse overheid. Na de inval van de Franse troepen in 1672 kregen de katholieke inwoners van Liempde echter toestemming om tegen de betaling van een recognitiecijns de mis te vieren in een schuurkerk aan het huidige Kerkeind. Dezelfde schuurkerk werd in 1770 gedeeltelijk in steen herbouwd. Om deze schuurkerk, gelegen aan het Kerkeind, ontwikkelde zich een klein centrum met enige ambachtslieden.
Liempde in de Franse Tijd en Koninkrijk der Nederlanden
Pas in 1795, toen de Fransen binnenvielen, kreeg Liempde haar vrijheden terug en werd een volwaardig onderdeel van het koninkrijk der Nederlanden.Op 23 mei 1864 ging de schuurkerk, pastorie en 13 huizen door een grote dorpsbrand verloren. De vervallen Sint-Janskapel was al in 1826 afgebroken. In 1886 kwam de nieuwe kerk gereed en in 1894 de bijbehorende toren.
Liempde in de moderne tijd
Omstreeks 1750 werd de Steenweg van 's-Hertogenbosch via Eindhoven naar Luik aangelegd. Deze liep echter langs de dorpskern en bracht weinig economische activiteit naar Liempde.Na de aanleg van het Duits Lijntje werd Station Liempde in 1889 geopend. Het lag in de buurt van Kasteren en werd in 1936 weer gesloten.Voorts kwam er een verharde weg die Liempde met Boxtel verbond, en in 1914 werd Liempde op het elektriciteitsnet aangesloten.
Tegen het einde van de 19e eeuw was de klompenmakerij erg belangrijk voor Liempde, vooral door de vele populieren die dankzij het voorpootrecht in de streek te vinden waren. Omstreeks 1880 werkte daar nog 10 % van de bevolking, maar in de 1e helft van de 20e eeuw nam dit aandeel geleidelijk af, hoewel de plaats nog enkele kleine klompenmakerijen telt.Vanaf 1960 kwam er een bescheiden bedrijventerrein.
Landschappelijke ontwikkeling van Liempde Liempde is gelegen op een dekzandrug tussen de beekdalen van de Aa en Dommel. Rond de dekzandrug lagen drassige broekgronden, waarvan de hogere gedeelten gebruikt werden voor bewoning. Eind 13e eeuw gingen de Hertogen van Brabant over tot het in eeuwigdurend erfpacht uitgeven van gemeenschappelijke gronden. Zo werd in 1314 de erfpacht uitgegeven van de ‘Bodem van Elde’. Dit uitgestrekte vochtige bos- en heidegebied was vrijwel onbewoonbaar. De grens van deze gemeente, die tussen St. Michielsgestel, Boxtel, Schijndel, Sint-Oedenrode en Liempde gelegen was, werd gevormd door de rivier de Dommel. Het in gebruik nemen van de Bodem van Elde leidde tot het ontstaan van de kenmerkende Meierijse bolle akkercomplexen. Sommige bolakkers in deze omgeving bestaan al eeuwenlang in dezelfde vorm en zijn door hun compleetheid zeer goed te herkennen, zoals bij Het Groot Duijfhuijs. Door de kleinschalige verkaveling, het patroon van zandpaden en kleine bosjes ontstond het typisch Meierijs landschap. Op de deels sterk lemige gronden rond Liempde werden vanaf 1750 veel populieren aangeplant. Tussen 1760 en 1780 vond de grootste toename van houtteelt plaats in de gemeenten Schijndel-Sint-Oedenrode-Udenhout en Veghel. Met de aanplant van populieren, het patroon van zandpaden en vochtige broekgronden ontstond op deze wijze het zo kenmerkende Meierijse "Peppellandschap". Dit landschap was in feite puur economisch, aangezien de populierenteelt grotendeels in dienst stond van de klompenindustrie. Kerngebied van deze klompenmakerij, en dus ook van de populierenteelt, werd met name gevormd door de gemeenten Sint-Oedenrode, Schijndel, Veghel, Liempde, Best en Boxtel.
Bezienswaardigheden in Liempde Liempde heeft een aantal rijks- en gemeentelijke monumenten, een aantal oude langgevelboerderijen, twee beschermde dorpsgezichten en een zeer oude duiventoren. Liempde is een typisch esdorp, er zijn verschillende op dekzandruggen geleden akkercomplexen met een dik plaggendek, weidegebieden, en voormalige heidevelden. Veldnamen als Kerkheiseweg en Heideweg herinneren daar nu nog aan.Tot in de 18e eeuw werd het gebied van Liempde afgebakend door negen grenspalen. De Paal bij de Leemputten, tussen Boxtel en Liempde, is bewaard gebleven en bevindt zich aan de Gemondesestraat. Een tweede paal is te vinden aan de Eindhovenseweg/Oude Rijksweg nabij de Blauw Hoef. De Leemputten of Leemkuilen zijn genoemd naar het winnen van leem, dat al sedert de 14e eeuw gedocumenteerd is. Van de leem werden stenen vervaardigd.
- De Mariakapel aan de Broekdijk is ingewijd in mei 2005. Ze vervangt een eerder kapelletje dat in 1946 werd opgericht door Jan van der Loo, die dit tijdens de Tweede Wereldoorlog beloofde indien hij niet in Duitsland te werk zou worden gesteld. Dit monumentje moest wijken voor de herstructurering van de Broekdijk, die plaatsvond in 2002-2003. Daarna werd door buurtbewoners het huidige monumentje gebouwd.
Wist u dit over Liempde...
- In 2004 werd in het Liempds gehucht Kasteren in een kampeerboerderij een cursus georganiseerd door leden van de Nederlandse tak van de PKK. Deze cursus was betrekkelijk onschuldig, maar er werd een geweldige ophef over gemaakt waarbij termen als terrorisme niet geschuwd werden. Dit ging gepaard met niet altijd even geproportioneerde politie-acties, en ook de betreffende kampeerboerderij werd op deze wijze ten onrechte in discrediet gebracht.
- Met carnaval krijgt Liempde een andere naam; Ploegersland. Ook de liempdenaren worden ploegers, ploegerinnen, ploegerkes en ploegerinnekes genoemd. Prinsenvereniging "De Ploegers" is de vereniging die momenteel al de feesten en activiteiten rond carnaval organiseert.
- Op 1 januari 2007 viel de postcode kanjer van de Postcodeloterij in het dorp. Ruim 24 miljoen euro werd in Liempde verdeeld.
- Liempde is ook bekend om zijn Boeremèrt op Tweede Paasdag en vroeger de Landbouwtentoonstellingen op het Landgoed Velder.
- Elk jaar in augustus wordt, sinds 2000, het uitgebreide Landgoed Velder ook gebruikt voor het meerdaags Flevo Festival. In augustus 2007 is het Flevo Festival voor het laatst gehouden op het Landgoed Velder omdat gemeentelijke richtlijnen geluidsoverlast na middernacht niet meer toestaan vanaf 1 januari 2008. Men heeft immers rekening te houden met de omwonenden en met het feit dat het gebied tot het Nationaal Landschap Het Groene Woud behoort, waar natuurbehoud een hoge mate van prioriteit heeft.
LIEMPDE Liempde Liemt) Noord-Brabant Meierij Ondanks Sint-Oedenrode gemeente Boxtel Naast voormalige Vrilkhoven Kasteren Hezelaar Dommel Liempde
Graafschap Rode
De periode inwoners Roois Brabant
Met graafschap Gelre Brabant Peelland Hertogsdorp Hertogin Johanna Heerlijkheid Ridder Willem Meeren dorpskern eerste Sint-Janskapel Sinds kapel bleef kapittel heeft onder Tachtigjarige Oorlog Liempdese Sint-Janserkje Kerkakkers
Staats Brabant
Sinds onderdeel Republiek Zeven Verenigde Nederlanden Aangezien 's-Hertogenbosch en Staten Schijndel Staats-Brabantse Holland weinig Sint-Janskerkje Staatse Franse Kerkeind Dezelfde schuurkerk gelegen Koninkrijk Nederlanden
Pas Fransen Steenweg Eindhoven echter langs economische Duits Lijntje Station Voorts Omstreeks plaats enkele Vanaf Liempde
Liempde dekzandrug werden Hertogen erfpacht Elde’ tussen Michielsgestel Sint-Oedenrode en Bodem Meierijse Sommige omgeving Groot Duijfhuijs kleine Meierijs gronden populieren Tussen Schijndel-Sint-Oedenrode-Udenhout Veghel patroon zandpaden vochtige broekgronden ontstond kenmerkende landschap stond Kerngebied klompenmakerij populierenteelt gevormd gemeenten Boxtel
Bezienswaardigheden aantal typisch verschillende akkercomplexen Veldnamen Kerkheiseweg Heideweg gebied Leemputten gebleven Gemondesestraat vinden Eindhovenseweg/Oude Rijksweg nabij Blauw Leemkuilen Mariakapel Broekdijk Tweede Wereldoorlog Duitsland Daarna huidige monumentje Liempde
- Liempds Nederlandse cursus kampeerboerderij wijze Ploegersland worden genoemd Prinsenvereniging Ploegers" carnaval Postcodeloterij Boeremèrt Paasdag Landbouwtentoonstellingen Landgoed Velder
- wordt Velder gebruikt Flevo Festival augustus gemeentelijke vanaf januari Nationaal Landschap Groene