Steenbergen is Nederlandse stad, gelegen in het westen van de provincie Noord-Brabant. Steenbergen bevindt zich in de gelijknamige gemeente Steenbergen, en telt 12.294 inwoners. Steenbergen is via de Steenbergse Vliet verbonden met het Volkerak, daarnaast is Steenbergen gelegen aan de rijksweg N259, en aan de in aanbouw zijnde A4.
Steenbergen verkreeg in 1272 stadsrechten en heeft een rijke historie. Zo is Steenbergen een voormalige vesting- en garnizoensstad en groeide het in de 14e en 15e eeuw, dankzij zoutwinning en handel met de rijke Vlaamse steden tot een belangrijke handelsstad binnen de Nederlanden. Als Oranjestad, Stad en Land waren bijna vier eeuwen bezit van Nassau, heeft Steenbergen een bijzondere band met het Nederlandse Koninklijk Huis, en is koningin Beatrix Vrouwe van Steenbergen.
Vandaag de dag heeft Steenbergen een middenstand, historische architectuur en een recreatief/toeristisch aanbod. Steenbergen kent daarnaast een zekere mate van industriële bedrijvigheid en is sinds 1 januari 1997 de hoofdplaats van de Gemeente Steenbergen, de samenvoeging van de voormalige gemeenten Steenbergen en Kruisland, Dinteloord en Prinsenland en Nieuw-Vossemeer.
Geschiedenis van Steenbergen
De geschreven geschiedenis van Steenbergen begint in het jaar 1272 met de 'Oude Keur', uitgegeven door Arnoud van Leuven, de Heer van Breda. Steenbergen behoorde toen nog tot het Land van Breda. Al snel ging het de stad economisch voor de wind. Onder de klei waarop Steenbergen rust ligt moer. Deze wordt uitgegraven, gedroogd en gebruikt als brandstof. De as van die brandstof, wat door kristallisatie weer zout opleverde, een zeer waardevol goed, en essentieel in het bewaren van voedsel. Steenbergen ontwikkelde zich tot een zogenaamde moerstede, en verhandelde het zout onder andere met Antwerpen, Brugge en Gent. Van de vroege 14e eeuw tot ongeveer 1520 maakt Steenbergen haar gouden jaren door, de handel bloeit, en de stad breidt uit.
In het jaar 1286 viel het oude Land van Breda uiteen in twee delen: het Land van Breda en het Land van Bergen op Zoom. Steenbergen, bleef gemeenschappelijk bezit van de beide heerlijkheden.Steenbergen was nu een handelsstad en een van de belangrijkste havenplaatsen van de Nederlanden. Onder meer omdat Steenbergenaren deelnamen aan de veel bredere handel met Groot-Brittannië, Vlaanderen en Denemarken.Na een aantal geschillen tussen het Land van Bergen op Zoom en Breda werd Steenbergen in het jaar 1458 verdeeld. Als een gevolg hiervan kwam Steenbergen aan Huis van Nassau toe.
Door een veelvoud aan oorzaken eindigden in het midden van de 15e eeuw Steenbergens gouden jaren. Van lieverlee zijn de handel en de scheepvaart achteruitgegaan, de Vlaamse steden verloren aan macht ten opzichte van de opkomende steden in de Noordelijke Nederlanden, en de positie van Steenbergen verzwakte met hen. De 80-jarige oorlog bracht de neergang in een stroomversnelling. Steenbergen en Ommelanden dienden zware legerlasten op te brengen. Steenbergen stond in economisch opzicht lange tijd stil. In deze oorlog is Steenbergen meermalen het toneel van strijd geweest. Door de bijzondere ligging van de stad in West-Brabant ging zij vóór 1627 diverse malen in andere handen over, na de uitbreiding van de vesting door Prins Maurits nooit meer.
Tegen het einde der 16e eeuw kreeg het protestantisme vaste voet in Steenbergen. Dat heeft geleid tot de stichting van een Nederlandse Hervormde gemeente in Steenbergen. De Franse tijd bracht vrijheid van godsdienst, maar het duurde zeker nog vijftig jaar vooraleer de katholieken hun achterstand hadden ingehaald. De landbouw werd in Steenbergen hoofdmiddel van bestaan. In 1827 is de vesting opgeheven en enige decennia later waren de meeste herinneringen aan de vesting- en garnizoensstad verdwenen. In de 19de eeuw kwam de meekrapcultuur tot grote bloei. Er waren zeven stoven, waar rode kleurstof voor de lakenindustrie werd vervaardigd. Door nieuwe ontwikkelingen stortte deze markt echter in, en de boeren legde zich toe op de teelt van suikerbieten, en in 1871 vestigde zich er een suikerfabriek op de noordwestelijke vestingwallen.
Door de gestage toename van het inwoneraantal rond 1890 breidde Steenbergen zich uit. De vergroting van de stadskern vond aanvankelijk plaats langs de toegangswegen tot Steenbergen in de vorm van lintbebouwing. In 1941 volgde echter de vaststelling van een eerste grote uitbreidingsplan, dat zich hoofdzakelijk beperkte tot het gebied binnen de oude vestinggrachten. De uitvoering van dit plan, gestagneerd door de oorlog, kwam tot stand van 1948-1956. De volgende uitbreidingsplannen voorzagen in woningbouw ten noorden van de Molenweg, Steenbergen-Zuid en recentelijker in Steenbergen Noord-Oost en momenteel met de Waterwijk, het grootste uitbreidingsproject sinds de opheffing van de vesting.
Steenbergen als vestingstad
Hoewel Steenbergen al langer ommuurd was, wordt Steenbergen pas ten tijde van de 80-jarige oorlog van groot strategisch belang. Als zodanig is Steenbergen vele malen belegerd, veroverd en heroverd. In 1572 plunderen de Watergeuzen Steenbergen. De oorlog barst los en tussen 1581 en 1590 bezetten beurtelings de Spanjaarden en de Staatse Steenbergen. De gevechten om Steenbergen verschilde erg ten opzicht van elkaar. Soms trokken de verdedigers zich simpelweg terug, gaven zich na beleg over, of hielden stand en werden ontzet. In één geval vond het eigenlijke gevecht juist net buiten Steenbergen plaats, op 17 juni 1583, toen de Staatsen een Spaans leger onder Parma versloegen.
Tijdens het twaalfjarig bestand werden de vestingwerken hersteld. Echter, na een hevige beschieting gelukte het de Spanjaarden in 1622 toch nog Steenbergen voor enige maanden te bezetten.Na de herovering van Steenbergen door Prins Maurits werden vanaf 1627 tot 1629 grote werken aan de vesting van Steenbergen uitgevoerd. Sindsdien is de stad nooit meer ingenomen. Zelfs toen de Fransen tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog in 1747 de regio aanvielen en Bergen op Zoom innamen hield Steenbergen stand.
Toch zouden er van 1629 tot het einde van de Napoleontische Oorlogen, regelmatig gevechten worden uitgevochten, en het land werd vaak onder water gezet. De laatste inundatie vond plaats in 1809, bij de invasie van Engelse troepen in Zeeland. In 1827 werd de vesting opgeheven.
Over de stad Steenbergen
De vlag van Steenbergen
In verband met de stadsfeesten, in 1958, werd besloten een vlag voor Steenbergen vast te stellen. Deze bestond nog niet want het hebben van een vlag als stad was in de Middeleeuwen zeer ongebruikelijk, en eigenlijk voorbehouden aan vrije steden. Bij het ontwerpen van de vlag werden de symbolen van het schild in kleuren uitgedrukt, namelijk een rood schuinkruis en gele en groene banen. De raad van Steenbergen stelde op 30 oktober 1997 vast dat de stad de vlag van de nieuw gevormde gemeente Steenbergen zou voeren. In deze vlag komen de kleuren van de drie voormalige gemeenten die zijn opgegaan in het nieuwe Steenbergen voor.
Deze nieuwe en huidige vlag van Steenbergen heeft als middelpunt het schuinkruis dat voorkwam in het wapen van Steenbergen. Om verwarring met andere bestaande vlaggen te voorkomen is het schuinkruis wit omrand. De vlag wordt gevierendeeld met gele, blauwe en groene vlakken; kleuren van de vroegere gemeentevlaggen.De officiële beschrijving van de vlag luidt: Schuinkruisgewijze gevierendeeld van geel, groen, geel en blauw; over de kruising heen een langs de armen wit omzoomd rood schuinkruis met armen ter breedte van 1/8, de zomen ter breedte van 1/16 van de vlaghoogte. Carnavalsvlag van Steenbergen
Daar Steenbergen tijdens de carnavalsperiode traditiegetrouw van eigenaar wisselt, heeft Strienestad, zoals Steenbergen tijdens carnaval heet, ook een aparte carnavalsvlag. Dit is een parodie op de oorspronkelijke stadsvlag van Steenbergen uit 1958. De vlag is geel met groene banen, het rode schuinkruis is vervangen door twee gekruiste wortels met daar onder 3 kleine groene boerenkolen. De vlag is tijdens carnaval overal in Steenbergen te bewonderen, maar vooral aan het leutpaleis, zoals het versierde oude stadhuis die dagen heet.
Wapen van Steenbergen
Het oudste zegel van Steenbergen, uit 1355, toont als wapen het kruis met de bergjes, met een soort vogel als schildhouder. Het wapen is in wapenboeken vaak verkeerd afgebeeld met 3 kruisjes, Steenbergen heeft dat echter nooit gevoerd. De zeemeerminnen verschenen later, eerst alleen rond het schild met kruisende staarten erboven, terwijl het schild aan een koord hing. Pas op een afbeelding uit 1785 houden ze het schild daadwerkelijk vast. De kroon dateert in deze vorm pas uit 1804, op een afbeelding uit 1741 werd een kroon met een band met parels gevoerd. In 1804 stond het schild bovendien op een schelp, maar deze is niet door de Hoge Raad van Adel overgenomen. De kleuren waren in de 15e tot 17e eeuw een zilveren kruis op een rood veld, op de afbeeldingen uit 1741 en 1785 kwamen de huidige kleuren voor.
Legenden en sages van Steenbergen
Steenbergen is onderdeel van een aantal legendes en sagen: - De legende van de Heilige Ontkommer Steenbergen was lange tijd een bedevaartsoord voor de verering van de Heilige Ontkommer. In één van de twee theorieën over de legende wordt Steenbergen als ontstaansplaats van de legende genoemd. In de andere theorie is dit Gent, er is geen consensus onder historici. Waar de legende ook haar oorsprong vond, de heilige was in ieder geval ongekend populair in Steenbergen. Er werd in 1441 een heus Sint Ontkommergilde opgericht en de stad bezit als enige plaats in Nederland een "Sint Ontcommerstraat". De legende van Sint Ontkommer is als volgt: Als jong en zeer vroom meisje, werd zij door haar vader gedwongen om te trouwen met een man die haar niet beviel. Ontkommer wilde kuis leven en non worden. Ze vroeg God om een oplossing. De oplossing die God bood was even origineel als doeltreffend; de volgende ochtend had Ontkommer een zwarte baard. Daarmee was ze verlost van de beoogde huwelijkskandidaat die van het huwelijk met een bebaarde vrouw afzag, maar niet van haar gedwarsboomde en teleurgestelde vader. Als straf besloot vader haar te kruisigen, net als de door Ontkommer zo vereerde Jezus.
- De meerminnensage
De meerminnensage is een Brabantse en Zeeuwse sage die een verklaring trachtte te geven voor de verwoesting van Reimerswaal, de grote brand van Steenbergen, en het uitblijven van een dergelijke ramp in het nabijgelegen Bergen op Zoom. De sage is erg bekend, en is nog steeds terug te vinden in Steenbergen en haar cultuur. Zo is de sage is een belangrijk deel van het huidige carnavalsfeest, waarin de Steenbergenarinnen "Meerminnekes" worden, en is het terug te vinden in het wapen van Steenbergen, waar het schild vastgehouden wordt door twee zeemeerminnen. De sage zelf luidt: Rond 1300 zwommen er twee zeemeerminnen rond in de wateren van Reimerswaal. Uitgeput, hongerig en dorstig kwamen zij aan in de haven van Steenbergen, en smeekten de bewoners om voedsel. Ook al waren de bewoners van Reimerswaal rijk, zij weigerden de meerminnen ook maar iets te geven en stuurden hen weg. De zeemeerminnen waren woedend en spraken een vloek uit;" Reimerswaal zal vergaan", schreeuwden ze. Enkele dagen later sloeg een verschrikkelijke vloed toe en deze vernietigde Reimerwaal, Steenbergen verdronk. De zeemeerminnen zwommen verder en bereikten de Striene, en even later Steenbergen. Ze smeekten de bewoners, om voedsel. De Steenbergenaren waren niet rijk, maar gaven de zeemeerminnen toch te drinken en te eten, net genoeg om de ergste dorst en honger te stillen. De zeemeerminnen spraken desalniettemin weer een vloek uit: " Steenbergen zal half vergaan!". Zeer snel werd Steenbergen getroffen door een grote brand, die de helft van de stad in de as legde. Volgens de legende zwommen de zeemeerminnen door naar Bergen op Zoom, waar zij volop te eten en te drinken kregen, waarop zij de woorden spraken: "Bergen op Zoom zal altijd bestaan". - De legende van de Mussenkoning
De legende van de Mussenkoning, ook wel "de mussenplaag" genoemd, vertelt het verhaal van een eenzame man die bijna nooit zijn huis verlaat, en die bijna niemand echt kent, die vervolgens, na Steenbergen van een plaag te hebben verlost, spoorloos verdwijnt. Het is begin 16e eeuw en Steenbergen wordt getroffen door een enorme mussenplaag. De vogels eten het zaaigoed op en zorgen voor een dreigende hongersnood. De wanhopige burgemeester looft een geldbedrag uit voor elke mussenkop die hem getoond zal worden. Al snel klinken overal schoten en het regent hagel over Steenbergen. Om de veiligheid te bewaren stelt de burgemeester een gilde in, het mussengilde, en enkel leden van dit gilde mogen de mussen beschieten. De eenzame heremiet dient zich, tot ieders verbazing en wantrouwen, aan bij het gilde. De man vangt in zijn eentje 500 mussen, op een geheime manier en verlost Steenbergen van de plaag en krijgt al snel de bijnaam: "de Mussenkoning". De dag voordat de schout de man zijn geld wil brengen, brandt het huis echter tot de grond toe af. Van de mussenkoning vindt men geen enkel spoor, zelfs zijn botten zijn verdwenen. Na zijn dood is er nooit meer een mussenplaag is geweest, en 300 jaar lang is er geen mus meer gezien in Steenbergen.
Cultuur van Steenbergen
Evenementen in Steenbergen Enkele jaarlijks terugkerende evenementen en activiteiten in Steenbergen: - Kleine Tour Steenbergen. - Ronde van Steenbergen. - Strienestads Karnaval. - Steenbergense jaarmarkt. - Jaarconcert Harmonie Volharding. - Nederlands Kampioenschap 24 uurs loop. - Ultralopen van Steenbergen. - Doorkomst Roparun. - Koninginnenfeest. Carnaval in Steenbergen
Elk jaar wanneer carnaval weer losbarst, verandert Steenbergen in Strienestad. De inwoners zijn dan geen Steenbergenaren meer, maar Bietboerkes en Meerminnekes. Ook komen in het Steenbergs carnaval unieke figuren voor. Deze zijn de Deftige Flodder, de Mussenkoning en Jan Oorlog. Bij het jeugdgevolg wordt hieraan een leutvrouwke aan toegevoegd.
Sport en recreatie in Steenbergen
De gemeente Steenbergen heeft een aantal bekende clubs en verenigingen. Een onvolledige selectie: - Duikvereniging Emergo - Tennis vereniging Steenbergen - Harmonie Volharding - Harmonie Amicitia - Accordeon orkest Osivio - Voetbalvereniging Steenbergen - Theatergroep Totaal Cameleon - Judovereniging Michigami - Kreatief centrum Steenbergen - Majorettes The Strienestars - Zwemvereniging De Meermin - Tafeltennisclub Steenbergen - Badminton Vereniging Steenbergen - Turnvereniging TRAFO Steenbergen - Atletiekvereniging Diomedon
Omgeving en Natuur van Steenbergen Steenbergen ligt aan de Brabantse Wal, een opvallend landschap in het westen van Noord-Brabant, op de grens met Zeeland en Vlaanderen. Het is een abrupte overgang van de hoger gelegen zandgronden naar de lager gelegen zeekleipolders en grote delen van de Brabantse Wal zijn aangemerkt als beschermd natuur- en cultuurhistorisch gebied. Door de mooie omgeving en de sfeer en bezienswaardigheden in de stad zelf maakt Steenbergen dan ook onderdeel uit van een 10-tal fietsroutes. Het natuurgebied de Dintelse Gorzen is met haar slikken, kreken, geulen en veel ruige vegetatie een schitterende omgeving voor wandelingen. Door de ligging aan de Steenbergse Vliet en het Volkerak, is een populaire jachthaven voor plezierboten.
Architectuur in Steenbergen Steenbergen heeft als nederzetting veel verschillende fases doorgemaakt. Van verhoogd dorp, tot middeleeuwse handelsstad en van 16e eeuws sterfort en tot moderne stad na de grote uitbreidingen van Steenbergen in de late 19e eeuw.
Toch is er nog veel terug te zien van al deze ontwikkelingen, zo barst het stadshart van de kleine steegjes gescheiden door dicht op elkaar gebouwde huizen, winkels en cafés, waarvan er veel samenkomen op het marktplein. Ondanks de vele smalle straatjes is het grootste gedeelte van de oude stad Steenbergen bereikbaar voor auto's.
Monumenten in Steenbergen
Steenbergen beschikt over een aantal monumentale en historische gebouwen. Een selectie:
-Sint-Gummaruskerk. De kerk is het hoogste gebouw van Steenbergen. De door beroemde Pierre Cuypers ontworpen toren is de op 3 na hoogste kerk van Noord-Brabant en een van de hoogste kerken van Nederland. De kerk is zeer robuust en compact gebouwd, hierdoor wordt de ware omvang van het gebouw op foto's niet altijd meteen duidelijk. In Steenbergen wordt hij ook wel d'n Gum genoemd. Architectonisch is het gebouw, is een typisch neogotisch bouwwerk. De kerk bezit ook een indrukwekkend orgel.
- Stadhuis. Het voormalige raadhuis van Steenbergen is eveneens een monument van Steenbergen. Het huidige gebouw stamt uit 1939, en is gebaseerd op het oorspronkelijk gebouw dat na een hevige brand verloren is gegaan. Aan de vorm van het gebouw is goed te zien dat het eerdere stadhuis ook dienst deed als militaire kazerne. Voor het stadhuis staat ook een bronzen beeld van een heraut als herinnering aan de tijd als vestingstad en om met klaroengeschal pas voltrokken huwelijken aan te kondigen.
- Bevrijdingsmonument. Tegenover de Hervormde kerk in Steenbergen is in 1957 een bevrijdingsmonument opgericht, vervaardigd door de kunstenaar Niel Steenbergen. Het is een voorstelling van het stadswapen met als reliëf een voorstelling van Daniël in de leeuwenkuil.
- Protestantse Kerk. De in 2007 volledig gerestaureerde aan het kerkplein liggende Nederlands-Hervormde Kerk, in Steenbergen zelf vaak aangeduid als de Protestantse Kerk, is een neoclassicistisch gebouw. De Romeinse en Griekse elementen zijn dan ook overduidelijk aanwezig. Direct achter de kerk bevind zich een kerkhof dat typerend is voor vestingsteden. Oorspronkelijk stond op Steenbergen van het gebouw de Katholieke Sint-Jacobskerk, maar deze werd na een bewogen geschiedenis rond 1830 afgebroken en door de nieuwe kerk, doch deze veel overeenkomsten met de oude kerk toont, vervangen. Een groot deel van het oude interieur is echter nog aanwezig.
- Hof van Loon. Het hof is een grote stadsvilla, en staat in Steenbergen bekend als de Witte Villa. Het is een zeer rijkversierd 19e eeuws gebouw, dat vroeger dienst deed als de burgemeesterswoning. In de tuin bevind zich een meer dan 100 jaar oude paardenkastanje.
- Kaai. De kaai, kade, is de stadhaven van Steenbergen. Authentiek met kinderkopjes omlijst en vroeger bezet met platbodems, maar nu vooral pleziervaartuigen.
- Oude Postkantoor. Het postkantoor is gebouwd in 1895 met een in het oog springend balkon. In vroegere tijden deed het dienst als telegraafgebouw en postkantoor. Het bevindt zich tussen de markt en kade.
- Postkantoor. Dit gebouw is qua architectuur niet echt noemenswaardig maar bevat wel een aantal schitterende foto's van Steenbergen door de jaren heen. Ook bevind zich vlakbij het carnavalsbeeldje waar op 11 november, het startsein wordt gegeven voor het Strienestadse carnaval.
- Grote Markt. De Grote Markt is het centrale plein van Steenbergen. Gelegen aan de Gummaruskerk, de Blauwstraat, Kaaistraat en omsloten door winkels, bars, cafés en kleine nauwe steegjes.
- Vestingwerken. Deze zijn rondom en in Steenbergen nog duidelijk herkenbaar. Zoals de Krommeweg, een vroeger pad langs de stervormige ravelijnen en grachten van Steenbergen. Het nabijgelegen sterfort Henricus, gebouwd ter bescherming van de Steenbergse Haven, wordt momenteel gerestaureerd.
STEENBERGEN Steenbergen Nederlandse Noord-Brabant Steenbergse Vliet Volkerak gelegen A4
Steenbergen rijke Vlaamse Nederlanden Oranjestad Nassau heeft Koninklijk Beatrix Vrouwe Steenbergen
Vandaag daarnaast Gemeente voormalige Kruisland Dinteloord Prinsenland Nieuw-Vossemeer
Geschiedenis Steenbergen
De Keur' Arnoud Leuven Breda Steenbergen Breda Onder brandstof Antwerpen Brugge handel Bergen bezit handelsstad Steenbergenaren Groot-Brittannië Vlaanderen Denemarken Zoom en Steenbergens gouden jaren steden Noordelijke Ommelanden economisch oorlog bijzondere West-Brabant andere Prins Maurits Hervormde gemeente Franse bracht vesting waren vesting- garnizoensstad echter grote binnen Molenweg Steenbergen-Zuid Noord-Oost Waterwijk sinds wordt 80-jarige malen Watergeuzen tussen Spanjaarden Staatse opzicht stand plaats Staatsen Spaans onder Parma werden Echter enige bezetten Sindsdien nooit Zelfs Fransen Oostenrijkse Successieoorlog Zoom innamen einde Napoleontische Oorlogen gevechten Engelse Zeeland Steenbergen
De Steenbergen
In Middeleeuwen kleuren gemeenten nieuwe schuinkruis groene Schuinkruisgewijze gevierendeeld langs armen breedte Steenbergen
Daar tijdens Strienestad banen carnaval zoals Steenbergen
Het wapen later schild afbeelding kroon gevoerd stond kruis huidige Steenbergen
Steenbergen aantal Heilige Ontkommer
Steenbergen lange Ontkommer één legende geval Ontkommergilde Nederland Ontcommerstraat" worden oplossing volgende Daarmee vader Jezus Brabantse Zeeuwse Reimerswaal terug Steenbergenarinnen vinden zeemeerminnen luidt Uitgeput kwamen voedsel bewoners geven Enkele dagen Reimerwaal zwommen Striene smeekten gaven spraken vloek brand legde Volgens drinken waarop Zoom zal Mussenkoning
De Mussenkoning genoemd bijna hebben verlost getroffen overal bewaren burgemeester gilde eenzame mussen plaag "de Mussenkoning" brengen enkel verdwenen mussenplaag geweest Steenbergen
Evenementen Steenbergen
Enkele Steenbergen
- Kleine Ronde Strienestads Karnaval Steenbergense Jaarconcert Harmonie Volharding Nederlands Kampioenschap Ultralopen Doorkomst Roparun Koninginnenfeest Steenbergen
Elk inwoners Bietboerkes Meerminnekes komen Steenbergs Deftige Flodder Oorlog Duikvereniging Emergo Tennis Amicitia Accordeon Osivio Voetbalvereniging Theatergroep Totaal Cameleon Judovereniging Michigami Kreatief Majorettes Strienestars Zwemvereniging Meermin Tafeltennisclub Badminton Vereniging Turnvereniging TRAFO Atletiekvereniging Diomedon Natuur westen delen gebied maakt onderdeel Dintelse Gorzen omgeving ligging ontwikkelingen barst kleine elkaar Ondanks grootste historische Pierre Cuypers hoogste gebouw altijd Architectonisch Stadhuis hevige verloren stadhuis Bevrijdingsmonument Tegenover opgericht vervaardigd voorstelling Daniël Protestantse Nederlands-Hervormde Romeinse Griekse Direct Oorspronkelijk Katholieke Sint-Jacobskerk geschiedenis toont vervangen groot aanwezig staat bekend Witte Villa eeuws dienst bevind Authentiek vroeger vooral Postkantoor gebouwd vroegere postkantoor bevindt markt architectuur schitterende foto's Strienestadse Grote Markt Gelegen Gummaruskerk Blauwstraat Kaaistraat winkels cafés steegjes Vestingwerken duidelijk Zoals Krommeweg nabijgelegen sterfort Henricus Haven momenteel