Wagenberg (Brabants: Waogenbérg) ligt in de schaduw van Terheijden. Wagenberg is als dorp altijd verbonden geweest aan Terheijden en na de gemeentelijke herindeling in 1997 net als Terheijden onderdeel van de gemeente Drimmelen sinds 1 januari 2007 telt Wagenberg 2197 inwoners.

Straatnamen en hun historie
Straatnamen pas vanaf oktober 1953 Straatnamen zeggen veel over de ontstaansgeschiedenis van een gemeente. Ook in Wagenberg is dit geen uitzondering. vele straatnamen vinden hun oorsprong uit de functie of locatie van de straat dan wel de eigenaar van de grond waar deze weg over liep. De traditie om straatnamen te vernoemen naar bekende mensen is pas later op komen zetten toen gemeenten gigantisch uitbreidden.

Hofstad: Tot 1953 werd de Hofstad al vele eeuwen Lageweg genoemd en maakt daarvan in feite deel uit. De Lageweg was tot in de jaren zestig van de 20e eeuw een zandweg tussen dit deel van Wagenberg en Terheijden. De benaming Hofstad verwijst naar de oudste gegevens over Wagenberg. In de 14e eeuw stond ergens op Wagenberg, waar is niet bekend, een grote boerderij ofwel een hofstede. Die hofstede droeg de naam 'Waghenbergh' en was eigendom van hertog Jan van Brabant. Deze Heer mocht zelf rechtspreken over zijn onderhorigen. In het jaar 1349 droeg de hertog het vruchtgebruik ervan over aan Willem van Duvenvoorde, de Heer van Oosterhout. In de daarvoor opgemaakte oorkonde is sprake van 'een bergh ende hofstede'. Het was dus een boerderij op een verhoging gebouwd. Op het tegenwoordige adres Hofstad 1 heeft tot 1963 een eeuwenoude boerderij gestaan. Van deze boerderij werd verteld dat het 't oudste en ook eerste huis van Wagenberg was. Vandaar dat het Wagenbergse stukje van de Lageweg en de aftakking naar de Withuisstraat, bij de invoering van de officiële straatnamen, de naam 'Hofstad' heeft gekregen als herinnering aan de oorsprong van Wagenberg.

Onderdijk en Parallelweg: Langs de oude Wagenbergsedijk ligt de Onderdijk. Hiervoor is de Wagenbergsedijk al besproken. Ook evenwijdig aan die dijk ligt de Parallelweg, die vroeger in de volksmond eveneens Onderdijk werd genoemd. Het deel van de Dorpsstraat tussen de Onderdijk en Parallelweg vormde in vroegere tijden daarmee één geheel. Die lange 'onderdijkweg' is zeer waarschijnlijk één van de oudste wegen van Wagenberg. Daarlangs hebben dan ook vele boerderijen gestaan. Dat hele oude Wagenberg was mogelijk te vergelijken met de hedendaagse situatie aan de Helkantsedijk en de huidige bebouwing daarlangs van boerderijen in de laag gelegen Binnenpolder. In het Wagenberg van de 17e eeuw stond ook een hele rij boerderijen achter de dijk. Vast tegen de voet van de dijk waren kleine huisjes gebouwd met de voorkant naar de Onderdijk gericht. Daarin woonden de arbeiders. Daar waren ook de werkplaatsen van de ambachtslieden en er stond een cafeetje en mogelijk een winkeltje. Tegen die Wagenbergsedijk stonden in 1665 in totaal 21 van dergelijke huisjes. De mensen die hier toen woonden kregen als bijnaam 'onderdijk, 'overdijk' of 'aendendijk'. Enkele van die huisjes hebben zo tot in de 20e eeuw gestaan. De laatste stond tot in de jaren zestig ter plaatse van Dorpstraat 4a.

Brouwerijstraat: Deze straatnaam is in 1953 wel zeer goed gekozen. Vóór die tijd was hier sprake van Dorpstraat, zoals toen de gehele lengte van Wagenberg werd genoemd. Het laatste gedeelte van die lange Dorpstraat vanaf de plek waar nu de Rabobank staat, is bij de invoering van de officiële straatnamen Brouwerijstraat gedoopt. Dit betekent: 'straat naar de brouwerij'. Tegenwoordig is aan het einde ervan geen brouwerij meer te zien, maar dat is vroeger anders geweest. Daar, op het oude vervallen smalle kruispunt, is echt Wagenbergs bier gebrouwen en ook jenever gestookt. De laatste brouwer in de als 'De Zon' bekend staande bierbrouwerij en café was Andries van de Reyt. Hij heeft gebrouwen tot 1928. Het café is gebleven en die plek heeft nog lang bekend gestaan als 'bij d'n brouwer'.

Thijssenweg: De letterlijke betekenis is: 'weg van Thijs' of 'weg bij Thijs'. In het begin van de 17e eeuw woonde op Wagenberg inderdaad de familie Thijssen. In 1622 was dat een zekere Tijs Tijssen en daarna Tijs Tijssen de jonge. Deze laatste woonde in de Wagenstraat en had daar een herberg. In die tijd bezat Cornelis Tijssen land in de Zuidveren. Wellicht dat het weggetje naat zijn akker in de volksmond naar hem of zijn familie is genoemd. Oorspronkelijk liep de Thijssenweg door tot aan de Hoevenseweg. Vanaf 1953 heet het bestrate deel Vogelstraat.

Brandestraat: Ook de Brandestraat behoorde begin 17e eeuw al tot het stratenpatroon. Deze straat lag aanvankelijk in het verlengde van de Thijssenweg en maakte deel uit van een nagenoeg lijnrecht traject van zandwegen vanaf Zevenbergen over Made naar Geertruidenberg. Omstreeks 1855 is bijna die gehele route met klinkers bestraat. De Thijssenweg werd daarin niet opgenomen, maar gekozen werd voor de doorgaande weg over Wagenberg. Vanwege de loop langs of door het gebied de Brandt, omtrent de Wildestraat, is de Brandestraat aan zijn naam gekomen.

Kerkstraat: Vlakbij de hoek van deze straat staat weliswaar de parochiekerk, maar heeft zijn naam daaraan niet te danken. De eerste kerk is gebouwd in 1796, terwijl deze straatnaam toen al zo'n twee eeuwen bekend was. Een mogelijke verklaring is te vinden in het feit dat deze straat zeer waarschijnlijk de oudste verbindingsweg is met Terheijden, Vanaf de hoogte van Wagenberg liep men dan door dit straatje en vervolgens over het voetpad van de Vaartkantsevliet, de zogenaamde 'hooge vaertcant'. Aangezien men in de late middeleeuwen hoofdzakelijk voor kerkbezoek Wagenberg verliet, kan dat de reden van deze naamgeving zijn geweest. Een andere mogelijkheid is dat eind 16e eeuw gedurende een korte tijd aldaar een schuurkerk is geweest. Zekerheid hierover is nergens gevonden. In de Kerkstraat wordt al ruim twee eeuwen onderwijs gegeven. Dat begon in 1790, toen is op de hoek Kerkstraat-Parallelweg een schooltje gebouwd. Daarna volgden een kleuterschool en in 1861 een lagere school. De eerste verharding is op verzoek van de zusters eind 1911 gelegd. Er is toen een paadje bestraat tot aan het toenmalige klooster, dat stond tegen de ingangen van "Plexat' en 'Onder de Toren'.

Postweg: Bovenop de kruin van de oude Wagenbergschedijk ligt dit straatje. Het had tot in het begin van de 20e eeuw nog een verbinding met de Vogelstraat, een stukje daarvan bestaat nog bij huisnummer 13. Aan het begin van de Postweg heeft, naast het eerste huis, van 1927 tot 1958 het Post- en telegraafkantoor gestaan. Wout van Gils en zijn vrouw Sjo, later bijgestaan door zoon Bart, hebben het postkantoor in die jaren gerund.

Gomarusstraat: Eind jaren vijftig is vanuit de Kerkstraat deze straat aangelegd. Hij is genoemd naar de patroon van kerk en dorp: de Heilige Gummarus.

Vlasselt: Dit was in de middeleeuwen de benaming voor de Zegge of Binnenpolder, alsmede voor een gedeelte van de Schuivenoord. Vanwege het feit dat met deze zeer oude naam een groot deel van de gemeente Terheijden werd aangeduid, draagt ook de Heemkundekring deze naam.

Vogelstraat: Deze weg loopt naar en langs een gebied dat 'den Vogel' heet en in de volksmond 'het Veugeltje' werd genoemd. Een oude benaming is Vogelweg.

Zuidveren: Liefst twee straten zijn er met deze naam. Eigenlijk zijn het beide polderweggetjes en te vergelijken met de Nieuwstraat. Al deze straatjes liggen in het gelijknamige gebied de Zuidveren, dat wordt begrensd door de Vogelstraat en de Hoevenseweg. 'Zuidveren' is eigenlijk een vreemd klinkende naam, waarvoor niet eenvoudig een verklaring is te geven. In 15e eeuwse geschriften werd 'zytweere' geschreven. Een 'weer' is een stuk land tussen sloten. In een oud veengebied onder Etten kwam de benaming 'Zuidveere' ook voor, met daarbij tevens 'Noordveere'. Ook hier op Wagenberg was lang geleden sprake van een veen-gebied. Meer houvast geeft misschien één van de oude schrijfvormen Soutveeren en het vroeger in de volksmond gebruikte 'Zoutveren'. Een beetje noordelijker is namelijk de Zoutendijk bekend. Zouden daar misschien de noordelijke 'veren' hebben gelegen? Dat brengt ons weer terug bij het middeleeuwse turfsteken voor onder meer het winnen van zout. Al met al blijft de betekenis onduidelijk. Ongeveer twee eeuwen geleden stond er nog maar één huis in de Zuidveren. Dat was ter plaatse van het tegenwoordige nummer 11. In de loop van de 19e eeuw zijn de boerderijen gebouwd.

Nieuwstraat: Deze straat was oorspronkelijk een voetpad van slechts één meter breed. Het pad eindigde in de Vogelstraat. Met een lengte van 743 meter was het pad een schakel in de verbinding van Terheijden via de Lageweg naar Zwaluwe. In de jaren zestig van de 19e eeuw zijn hier huizen gebouwd. De benaming voor deze straat werd al gebruikt in 1870 en is te verklaren als toen 'een nieuw straatje', ofwel de allereerste uitbreiding van Wagenberg. Het laatste stuk van de Nieuwstraat is nog steeds een zandweg.

Hoevenseweg: Deze weg is als dijk aangelegd omstreeks 1350, de tijd waarin sprake was van de hofstede Waghenberghe. De hofstede was toen in het bezit gekomen van Willem van Duivenvoorde en werd daarom ook wel Heer Willemsdyck genoemd. Aan deze weg staan nog vele boerenhoeven, maar of die iets met de naamgeving te maken hebben valt te betwijfelen. De naam kan zijn afgeleid van de oude oppervlaktemaat 'hoeve'. Een hoeve was 12 bunder ofwel 15,6 hectare. Deze oppervlakte komt precies overeen met het totaal van de landerijen en boerderijen die liggen en staan tussen de Hoevenseweg en de Zandkuil. Voor 1600 was die grond een geheel en nog steeds staat dit terrein bekend onder de naam 't Duifhuis. Een mogelijke verklaring van de straatnaam kan dus zijn; 'weg naar de hoeve' of 'de weg langs de hoeve'.

Withuisstraat: Komend vanuit Terheijden of Langeweg over de Moerdijkseweg komt men op Wagenberg via de Withuisstraat. De straat begint op de driesprong, die bekend heeft gestaan als bij 't Wit Huis. De beide vorige panden op de adressen Moerdijkseweg 8 en 10, allebei ook nog café, hebben die naam gedragen. Als herinnering daaraan hebben het laatste stuk van de Zeedijk en het begin van de Wagenbergsedijk in 1953 deze naam gekregen.

Zandkuil: Deze weg was van oorsprong een dijkweg, die met de aansluitende hoge akkers van het Duifhuis is afgegraven. Voordat in 1820-1821 de Moerdijkseweg werd bestraat als onderdeel van de eerste rijksweg van Breda naar Moerdijk vormde de tegenwoordige Zandkuil het begin van de weg naar Zevenbergen. Die weg heette de Tweede Noordsche Weg of ook wel Tweede Zonzeelsche Weg. Bij de aanleg van genoemde rijksweg is vanaf de driesprong bij restaurant 'Buitenlust' een nieuw stukje weg aangelegd. Daardoor bleven de eerste enkele honderden meters van die Tweede Noordsche Weg zoals het was: een zandweg. De naam Zandkuil is later ontstaan. Vele boeren hebben gedurende de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw hun hoge akkers afgegraven of 'uitgeleegd'. Het witte zand in de ondergrond werd voor vele doeleinden gebruikt, o.a. voor het strooien in motieven op plavuizen vloeren. Aangezien het hier een veldnaam is geworden en later een straatnaam, moet het wel een erg opvallende 'zandkuil' zijn geweest.

Wagenstraat: Deze straat kan tot de oudste van Wagenberg worden gerekend. Hij verbond de hoogte van Wagenberg met Stuivezand. Het is een lange straat en daarom is er veel over te vertellen. De oude Wagenbergsestraat, die in 1953 is herdoopt tot Wagenstraat, heeft zelfs meerdere namen gelijk gehad. Tot ver in de vorige eeuw werd het gedeelte van af het begin bij de Parallelweg tot aan de Vaartkantsevliet Wagenbergschestraat genoemd en het volgende deel Klippelenboschstraat. Deze verwijzing naar 't Bosch is al lang in de vergetelheid geraakt. Maar het achterste en bochtige stuk van de Wagenstraat heet in de volksmond nog altijd Rooie Weel. In de 19e eeuw eindigde de Wagenstraat bij een veenput met die naam.

Op het daar vlakbij gebouwde viaduct over de Maasroute A59 wordt die oude naam in ere gehouden. De Wagenstraat loopt in oostelijke richting tot aan de voormalige noord-zuidverbinding in de Binnenpolder: de Scheerbiesstraat - Ruitersvaartseweg. Daar voeren in de Middeleeuwen de turfschuiten De oude benaming Klippelenboschstraat wees erop dat deze straat naar dat Klippenbosch liep. We kennen daar nog altijd het buurtschapje 't Bosch. Daar kwamen eertijds wegen samen uit Zwaluwe, Made en Den Hout. Het deel dat vroeger Wagenbergschestraat werd genoemd loopt langs de voormalige hogere gronden van Voshil en 't Nooitgedacht. Voorbij de Vaartkantsevliet, ook een oude turfvaart, ligt aan de noordzijde het gebied de Wildert en aan de zuidkant de Zegge. De vele flauwe bochten wijzen er mijns inziens op dat de straat niet is aangelegd, maar geleidelijk is ontstaan. Die bochten kunnen een gevolg zijn van natuurlijke obstakels, zoals grote bomen en waterpartijen, waar men vroeger gewoon langs liep. Vergelijken we dan de gehele Wagenstraat met de van oorsprong lijnrechte Brandestraat, dan ligt het voor de hand te mogen stellen dat de Brandestraat jonger is. Dit betekent dat de Wagenstraat de oudste verbinding is tussen Wagenberg en Made. Het is alleen jammer dat deze straat wordt doorsneden door de Omleidingsweg of Nieuwe Bredase Baan.

Van Schendelstraat: Tot de jongere straten behoort deze zijstraat van de Wagenstraat, die uitkomt op het Van den Elsenplein. De eerste huizen zijn in de naoorlogse jaren gebouwd. De naam verwijst naar de 19e eeuwse kunstschilder Petrus van Schendel, die in Terheijden geboren was. In de St. Antonius Abt-kerk hangt een groot schilderij, dat hijzelf aan de kerk van zijn geboortedorp heeft geschonken. Ook het Bredaas Museum heeft werken van hem.

Akkerstraat: De volgende zijstraat van de Wagenstraat is eigenlijk nog steeds een pad dat van oorsprong de hoge akkers in liep. In de loop van de 19e eeuw zijn daarop enkele woningen en een boerderij gebouwd. Dit buurtschapje kreeg in de volksmond de naam 't Nooitgedacht. Jammer dat in 1953 geheel onnodig een volstrekt nieuwe naam voor dit zandstraatje is bedacht.

Flippenpad: Een andere zijweg van de Wagenstraat is de Flippenpad. De toevoeging '-pad' wijst op de oude functie ervan, zoals hiervoor is beschreven. Dit pad was oorspronkelijk één meter breed en liep langs en over de akkers. Het was een 610 meter lange verbinding tussen de Wagenstraat en de Brandestraat. Vooral door landarbeiders, de boerenknechts, werd het voetpad gebruikt. Het pad lag in een traject van meerdere voetpaden door de Zegge of Binnenpolder tussen Terheijden en Zwaluwe. Ruim honderd jaar geleden is langs dit zandpad een rijtje huizen gebouwd. Het eerste huis werd omstreeks 1877 gebouwd door Flip van der Made. Sindsdien is het voetpad aangeduid met Flippenpad. De letterlijke betekenis is: 'pad bij Flippe'.

Mooie andere plaatsen zijn:

NIEUW VENNEP

KRONENBERG

IDSEGAHUIZEM

WARMOND

KONINGSLUST

SNELREWAARD

KAMERIK

LANDGRAAF

KALENBERG

BROEK FR

• Adverteren
• Disclaimer
• Prijsvraag
• Links
• Bron
• Sitemap