Werkendam (Brabants: Wérkendèm) is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De gemeente Werkendam telt 26.388 inwoners, waarvan er 11.426 in het dorp Werkendam wonen, en heeft een oppervlakte van 124,68 km². De gemeente Werkendam wordt begrensd door de rivier de Merwede in het noorden, de rivier de Nieuwe Merwede en de Biesbosch in het westen, de gemeente Drimmelen in het zuidwesten, de rivier de Amer in het zuiden, de gemeente Aalburg in het zuidoosten, en de gemeente Woudrichem in het oosten. De gemeente Werkendam wordt doorsneden door de rijksweg A27.
Geschiedenis van Werkendam
De naam Werkendam zegt het al: Werkendam is de afdamming van het riviertje de Werken. Werkendam had de bijnaam vrouwenhemel, omdat de mannen veel aan het werk waren in de Biesbosch. Als onderdeel van de grote waterbouwkundige werken in de Grote Zuid-Hollandse Waard vindt omstreeks 1230 de afdamming plaats. Voor die tijd bevond zich al een nederzetting op die plaats, met de naam Wirkenemunde, voor het eerst vermeld in 1064. De heerlijkheid Werkendam valt niet onder Altena, maar rechtstreeks onder de baljuw van Zuid-Holland in Dordrecht, evenals de kerkelijke goederen der parochie. Een bekende gebeurtenis is de brand in het dan reeds gereformeerde dorp in 1641, waarin 81 huizen in Werkendam ten prooi vallen aan de branden. Naast dorpbranden heeft Werkendam in de 17e eeuw veel te lijden gehad onder pest en overstromingen. De bevolking in Werkendam leeft van de rivier. Schippers, beurtvaarders en vissers vinden er hun bestaan, en later zijn er veel griendwerkers in de Biesbosch. Aan hen dankt Werkendam de naam 'de Vrouwenhemel', aangezien vele mannen de gehele week in de Biesbosch verbleven. Tot in de 20e eeuw was Werkendam een ware doolhof van havens, kanalen en waterwegen. Deze zijn nu alle gedempt, aangezien ze in openbare riolen waren veranderd. Toch zijn veel Werkendammers van mening dat, achteraf gezien, het opknappen van de waterwegen wellicht een betere oplossing zou zijn geweest. Op die manier zou de aloude identiteit van Werkendam als "het Giethoorn van Brabant" bewaard zijn gebleven. Werkendam heeft tegenwoordig een naam opgebouwd op het terrein van de weg- en waterwerken. Ir. A.A. Mussert, beroemd ingenieur en later oprichter c.q. Leider van de Nationaal-Socialistische Beweging werd in 1894 in Werkendam geboren.
Kenmerken van Werkendam Werkendam is de grootste plaats en het commerciële centrum van het Land van Heusden en Altena. De overige dorpskernen van de gemeente zijn Sleeuwijk, Nieuwendijk, Hank en Dussen. Daarnaast behoren ook de buurtschappen De Werken, Kievitswaard, Steurgat, De Schans, Vijcie, Buurtje, Kille, 't Zand, Peerenboom, Hill, De Baan en Korn tot de gemeente. Werkendam is een plattelandsgemeente en een groot gedeelte van de Biesbosch, vroeger een zoetwatergetijden-gebied dat zijn weerga niet kent in West-Europa, behoort tot haar grondgebied. Tegenwoordig is dit woeste gebied "getemd", en is de invloed van de getijden bijna verdwenen. Naast bedrijvigheid in de landbouwsector is Werkendam vooral bekend als thuishaven van een grote binnenvaartvloot en als vestigingsplaats van diverse bedrijven in de weg- en waterbouwkundige sector. Deze bedrijven zijn ontstaan als gevolg van de vroegere griend- en rietcultuur in de Biesbosch, en zijn nu wereldwijd actief in het baggerwerk.
Godsdienst in werkendam Werkendam behoort historisch gezien tot Zuid-Holland. Ook tegenwoordig wordt Werkendam als een buitenbeentje gezien in Noord-Brabant, zeker op het gebied van religie. Er zijn in Werkendam vrijwel geen Rooms-katholieke christenen te vinden, en Werkendam is nog enigszins een Protestants bolwerk, hoewel een groot gedeelte van de bevolking inmiddels bestaat uit zogenaamde 'import'. Als men vanuit Werkendam naar het zuiden gaat neemt het percentage gereformeerden langzaam af, en het percentage katholieken langzaam toe. Hank en Dussenzijn al goeddeels rooms-katholiek, als men dan verder zuidwaarts gaat en het Land van Heusden en Altena verlaat worden de protestanten erg zeldzaam.
Monumenten en bezienswaardigheden in werkendam - Kasteel Dussen : Dussen beschikt al sinds 1331 over een eigen kasteel. In 1378 werd door Arend van Arkel een nieuw kasteel gebouwd, dat in het Hollands-Brabants grensgebied lag en voor die tijd zeer modern werd aangelegd. In de Tweede Wereldoorlog werd het kasteel zwaar beschadigd. Na de restauratie in 1953 deed het kasteel lange tijd dienst als gemeentehuis van de nu opgeheven gemeente Dussen. Een van de bekendste bewoners van het kasteel was Rolina Solingar, een bijzonder excentrieke vrouw. Ze liet zich gedurende de nacht bewaken door zes mannen uit Dussen, die in de galerij de wacht moesten houden. Voor haar ezel was een torenkamer beschikbaar. De schrijver Antoon Coolen schreef over haar het boek De Vrouw met de Zes Slapers.
- Watermolens : In een waterrijk gebied horen uiteraard watermolens thuis. In Dussen bevindt zich een wipwatermolen uit 1795. In Hank vinden we de Zuid-Hollandse Molen, een achtkantige watermolen met scheprad, die dateert van 1791. Verder staat in Werkendam de Vervoorne Molen, een achthoekige molen, en vlakbij de Tol in Sleeuwijk de Uitwijkse of Uppelse molen, een rond 1700 gebouwde wipwatermolen. Een andere bezienswaardigheid is de rivier de Merwede, de drukstbevaren rivier van Europa, die vanaf de dijk tussen Werkendam en Sleeuwijk mooi te zien is. Een uitzichtheuvel aan de noordkant van spaarbekken Petrusplaat biedt een prachtig panorama over een deel van de Biesbosch en de daarin gelegen spaarbekkens. Langs de binnendijken staan veel mooie, oude boerderijen.
Recreatie in werkendam
Er zijn veel mogelijkheden om vanuit de jachthavens in Hank en Werkendam de Biesbosch in te trekken. Hank beschikt over een 100 hectare groot recreatiepark, Natuurrecreatiepark De Brabantse Biesbosch, waar alle vormen van watersport beoefend kunnen worden. Over het grondgebied van de gemeente Werkendam lopen enkele fietsroutes, en er zijn in de Biesbosch een paar mooie wandelroutes. De Biesbosch is vooral geschikt om per boot te verkennen.Er zijn mogelijkheden per rondvaartboot, maar ook met een eigen roeiboot of kano valt er veel te ontdekken. Aan de rand van het Nationaal Park de Biesbosch bevindt zich het bekende Biesboschmuseum, waar men kan genieten van meer dan vijf eeuwen geschiedenis van deze eertijds grootste zoetwaterdelta van West-Europa. Er wordt in het museum aandacht besteed aan de jacht, de visserij, de griend- en rietcultuur en de geschiedenis. Ook het verzet in de Tweede Wereldoorlog in de Biesbosch komt uitgebreid aan bod.
Museum in werkendam
- Biesboschmuseum: Het Biesbosch Museum Werkendam is een natuurmuseum in Werkendam in Noord-Brabant. In het natuurmuseum wordt aandacht besteed aan de jacht, de visserij, de griend- en rietcultuur en de geschiedenis. Ook het verzet in de Tweede Wereldoorlog in de Biesbosch komt uitgebreid aan bod. Ook dieren zoals de bevers staan centraal.
Sport in werkendam
In Werkendam zijn een aantal nationaal bekende sportverenigingen gevestigd. Dit zijn de voetbalvereniging Kozakken Boys en de basketbalvereniging Virtus. Kozakken Boys speelt al jarenlang op het hoogste niveau van het amateurvoetbal, de Hoofdklasse. De club heeft al enkele kampioenschappen in de Hoofdklasse op zijn naam staan. De basketbalclub Virtus is momenteel geen hoogvlieger, maar heeft wel jarenlang in de Eredivisie gespeeld. Zij waren daarin beter bekend als Image Center Werkendam. Het grootste succes van deze ex-profclub was de winst van de Nederlandse beker. Als gevolg van een financiële malaise, onder meer wegens een gebrek aan sponsorgeld, is de professionele tak van de basketbalvereniging gedwongen geweest zichzelf op te heffen.
Wijken in kern Werkendam
Centrum van werkendam
Het centrum van Werkendam bevat op de Hoogstraat een flink aantal historische panden. Hier staan grote panden van de vroegere oude griendbaronnen, doktoren en andere welgestelden. Nu zijn het winkels met bovenwoningen. De slechte panden worden afgebroken en maken plaats voor nieuwbouw in stijl. Zoals de nieuw te bouwen HEMA vestiging met appartementen. Het centrum kent ook de oude buurten Zevenhuizen en 'T Slik. Zevenhuizen bestaat uit smalle stegen met negentiende eeuwse arbeiderswoningen. "T Slik herbergt historische panden, waaronder het Andries Visserhuis en een aantal recente appartementengebouwen, een bibliotheek, weekmarkt en winkels. Het centrum van Werkendam heeft de laatste jaren een metamorfose ondergaan en dijt steeds verder uit. De komende jaren staan gebieden "de Burcht" en het Plein op het programma voor nieuwbouw en renovatie. Het centrum van Werkendam vervult een regionale functie voor het omliggende gebied.
't Laantje
Deze wijk in Werkendam is gelegen direct naast het centrum van Werkendam en aan de oude begraafplaats en het meertje Kerkewiel. De wijk bestaat voornamelijk uit woningen uit de jaren '30. Het complex 'de Altenaer' uit 2003 is ook hier gelegen en omvat 55 appartementen. Het oude verzorgingshuis 'Goezate' uit de jaren '60 maakt binnenkort plaats voor 48 appartementen. Het Hertenkamp en het oorlogsmonument zijn ook in deze wijk gelegen.
Burchtpolder
Plaatselijk bekend als "de Uitbreiding" is de eerste wijk gebouwd na de Tweede Wereldoorlog. Er staan vooral rijtjeshuizen in de sociale huursector. De wijk is op te splitsen in 3 zones. De middelste zone is het oudst, de westelijke zone bevat onder andere een schippersinternaat, park en een aantal nieuwe appartementengebouwen. Ten oosten van de Sigmondstraat staan onder andere de bekende 'ploegmakershuizen' uit de jaren '50. De wijk kent een vestiging van de C1000.
Vervoornepolder Noord
Deze wijk van Werkendam omvat woningen uit de late jaren '50 en jaren '60. Aan de zuidzijde wordt ze begrensd door de Sportlaan. In het noorden door de Werkensedijk. In de wijk is een kinderboerderij gelegen. In deze wijk zijn geen winkels gevestigd.
Vervoornepolder Zuid
Deze wijk ligt tussen de Sportlaan en Dijkgraaf den Dekkerweg, Borcharenweg en de Raadhuislaan in Werkendam. De wijk is gebouwd van 1967 tot 1977 en omvat veel rijtjeshuizen, typische jaren '70 bungalows, 2 onder 1 kapwoningen. De komende jaren wordt begonnen met de sloop van enkele woonblokken om plaats te maken voor appartementen en patiowoningen. Het sportpark "Werkina", wordt over enkele jaren verplaatst naar de rand van Werkendam. Op deze plaats verrijzen dan circa 150-200 woningen. Verder kent de wijk een sporthal en een vestiging van de Aldi in Werkendam.
Vierlaan
Deze wijk bestaat uit vier lanen die hoofdverbindingen vormen tussen verschillende andere wijken. Deze woningen stammen uit voornamelijk eind jaren '70. Echter het in het hart van deze lanen lag vroeger het voetbalcomplex van de Kozakken Boys. Dit is verplaatst naar de rand van Werkendam. Op de plek van dit complex zijn vanaf 2003 verrezen: 2 nieuwe basisscholen, verzorgingshuis, raadhuis, medisch dienstencentrum 'de Doktershoek' en circa 140 appartementen. Alles in een moderne stedelijke uitstraling.
Welgelegen Oost en West
Het oostelijke gedeelte van deze wijk is gebouwd vanaf circa 1977 en het westelijk gedeelte vanaf circa 1981. In 1991 was de hele polder Welgelegen volgebouwd. Het kent de typische woonerven-bebouwing en veel groen. Er wonen veel gezinnen met kinderen. De wijk van Werkendam is dan ook erg geliefd bij jonge ouders. Er zijn veel speelplaatsen aanwezig.
Werkensepolder
Deze wijk is in fases gebouwd vanaf halverwege jaren '90 en ligt aan de noordkant van Werkendam. De wijk kenmerkt zich door een mix van koop- en huur en laagbouw en gestapelde bouw. Sinds 2 jaar heeft de wijk een basisschool gevestigd aan de Koelemaaier. Sinds enige jaren is de wijk ook ontsloten middels een nieuwe randweg naar de oostkant van Werkendam. Momenteel wordt een begin gemaakt met de bouw van de laatste 200 woningen. Aansluitend aan de wijk ligt sportpark 'de Zwaaier'
De Schans Noord en Zuid
In het structuurplan is als volgende bouwlocatie aangewezen het gebied ten oosten van begraafplaats "Borcharenweg". De wijk de Schans-Zuid ligt dan tussen de Schans, Dijkgraaf den Dekkerweg, en de Schenkeldijk. Dit plan wordt de komende jaren uitgewerkt.
Openbaar vervoer in werkendam
Buurtbus 231 van Veolia Transport Nederland rijdt van Station Dordrecht via Werkendam en Sleeuwijk Tol naar Station Gorinchem. Buurtbus 230 rijdt van Werkendam via Sleeuwijk Tol naar Station Gorinchem. Beide rijden niet op zondag en niet later dan het eind van de middag of begin van de avond. Vanaf de Tol rijden Veolia lijnen 400 en 401 7 dagen per week naar Utrecht, Breda en Oosterhout.
Er is een veerdienst naar Boven-Hardinxveld.
In 2008 wordt onderzoek gedaan naar de spoorlijn Breda-Utrecht, waar in Werkendam mogelijk een station komt waar sprinters gaan rijden naar Utrecht en Breda en tussengelegen stations. Ook wordt momenteel bekeken of er een grote carpoolplaats bij de Tol in Werkendam kan worden aangelegd.
WERKENDAM Werkendam Wérkendèm) Nederlandse Noord-Brabant gemeente Merwede rivier Nieuwe Biesbosch Drimmelen Aalburg Woudrichem wordt A27
Geschiedenis Werkendam Werken Grote Zuid-Hollandse Waard afdamming plaats Wirkenemunde Altena onder Zuid-Holland Dordrecht Naast heeft Schippers Vrouwenhemel' mannen aangezien waren Werkendammers waterwegen Giethoorn Brabant" Mussert later Leider Nationaal-Socialistische Beweging Werkendam
Werkendam Heusden Sleeuwijk Nieuwendijk Dussen Daarnaast Kievitswaard Steurgat Schans Vijcie Buurtje Kille Peerenboom West-Europa Tegenwoordig grote waterbouwkundige bedrijven behoort gezien tegenwoordig gebied Rooms-katholieke vinden Protestants groot gedeelte bevolking zuiden percentage langzaam Dussen zijn Kasteel Arend Arkel kasteel Hollands-Brabants Tweede Wereldoorlog Rolina Solingar Antoon Coolen Vrouw Slapers Watermolens Molen Verder Vervoorne Uitwijkse Uppelse molen wipwatermolen Europa Petrusplaat Langs vanuit beschikt Natuurrecreatiepark Brabantse worden grondgebied mooie vooral mogelijkheden eigen Nationaal bevindt bekende Biesboschmuseum grootste griend- rietcultuur geschiedenis werkendam
- Museum natuurmuseum aandacht besteed jacht visserij verzet uitgebreid staan Kozakken Virtus Hoofdklasse enkele jarenlang Eredivisie daarin bekend Image Center gevolg basketbalvereniging geweest Werkendam
Centrum centrum Hoogstraat aantal panden vroegere andere Zoals nieuw Zevenhuizen bestaat historische Andries Visserhuis winkels verder jaren Burcht" Plein nieuwbouw Laantje
Deze gelegen Kerkewiel Altenaer' appartementen Hertenkamp "de Uitbreiding" gebouwd bevat appartementengebouwen oosten Sigmondstraat vestiging C1000
Vervoornepolder Noord
Deze omvat woningen begrensd Sportlaan noorden Werkensedijk Zuid
Deze tussen Dijkgraaf Dekkerweg Borcharenweg Raadhuislaan rijtjeshuizen komende maken Werkendam
Vierlaan
Deze vormen voornamelijk Echter lanen vroeger verplaatst complex vanaf nieuwe verzorgingshuis Doktershoek' circa Alles West
Het Welgelegen typische wonen noordkant Sinds gevestigd Koelemaaier Momenteel laatste Aansluitend sportpark Zwaaier'
De Noord Zuid
In begraafplaats Schans-Zuid Schenkeldijk Veolia Transport Nederland Station Gorinchem Buurtbus rijdt Beide begin Vanaf rijden Utrecht Breda Oosterhout Boven-Hardinxveld
In Breda-Utrecht momenteel aangelegd