Tilburg is een gemeente en stad in Noord-Brabant.De gemeente Tilburg omvat naast de gelijknamige stad Tilburg tevens de dorpen Berkel-Enschot en Udenhout. Per 31 dec. 2008 had de gemeente Tilburg 203.482 inwoners, waarmee Tilburg de zesde gemeente van Nederland is. Op de 'geschoonde' lijst van grote Nederlandse steden, zonder omliggende dorpen, staat Tilburg op de zevende plaats. Tilburg maakt deel uit van stedelijk netwerk BrabantStad. In het Brabants dialect spreekt men van Tilbörg.
Geschiedenis van Tilburg
Ontstaan van Tilburg
Prehistorische sporen van bewoning in het tegenwoordige Tilburg zijn gevonden bij industrieterrein Kraaiven en dateren van 9000 jaar voor Christus. De huidige wetenschap gaat ervan uit dat dat rondtrekkende jagers-verzamelaars waren van de Tjongercultuur, zonder vaste verblijfplaats.De naam Tilburg komt in 709 voor het eerst voor in de geschriften als Tilliburgis. In de 15e eeuw liet Jan van Haestrecht, één van de heren van Tilburg, het Kasteel van Tilburg bouwen, dat in 1858 moest wijken voor een fabriek. Het is nog steeds terug te vinden in het wapen en het logo van Tilburg. De bestuurlijke eenheid Tilburg is ontstaan uit gehuchten en kleine dorpen, de zogenaamde herdgangen, die met elkaar in verbinding stonden. De oude dorpskernen zijn nog steeds terug te vinden in de namen van verschillende oude wijken zoals de Heuvel, 't Heike, Korvel, Veldhoven, Broekhoven, Oerle, Hasselt en 't Goirke.
Stadsrechten van Tilburg
Op basis van de al aanwezige schapenteelt is Tilburg rond 1600 de belangrijkste wolstad van Brabant en overvleugelt het midden 18e eeuw de bijna compleet weggevallen Hollandse textielindustrie. Op 18 april 1809 krijgt Tilburg bij Koninklijk Besluit stadsrechten, drie weken nadat Lodewijk Napoleon er een bezoek bracht. Tilburg heeft dan 9000 inwoners. In 2009 wordt gevierd dat Tilburg 200 jaar stadsrechten heeft met diverse evenementen.
Tilburg is eind negentiende eeuw groot geworden door de textielindustrie die zich vestigde tussen de herdgangen in. Na het verdwijnen van deze tak van industrie in de jaren zestig vestigde moderne industrie zich op industrieterreinen aan de rand van Tilburg. Vanaf de jaren tachtig gaat Tilburg inbreiden: de lege en verwaarloosde plekken in Tilburg, waar voorheen de textielfabrieken stonden werden opgevuld met woonwijken en kantoren.
Textiel in Tilburg
In de volksmond werden Tilburgers altijd Kruikezeikers genoemd. Dit omdat de inwoners vroeger in kruiken urineerden. De kruiken met urine werden verkocht aan de zeventiende-eeuwse textielindustrie, die de urine nodig had voor het wassen van wol. Sinds de negentiende eeuw worden chemicaliën ingezet voor de bewerking van textiel. Het "Kruikenzeiken" duurde echter voort tot diep in de 19e eeuw. In de jaren 60 van de vorige eeuw verdween de textielindustrie goeddeels uit Tilburg als gevolg van de groeiende concurrentie uit het buitenland.
Koning Willem II verbleef graag in Tilburg. Over Tilburg merkte hij eens op: "Hier adem ik frank en vrij." In zijn opdracht werd in 1847 een paleis gebouwd in het centrum van Tilburg. Hij heeft er echter zelf nooit in kunnen verblijven omdat hij stierf voor de voltooiing ervan. Het paleis werd door de koninklijke familie overgedragen aan de gemeente Tilburg op voorwaarde dat er een Hogere Burger School in gevestigd zou worden. Deze "Rijks HBS Koning Willem II" bestaat nog steeds als Koning Willem II College, echter in een ander gebouw. De bekendste leerling van deze HBS is Vincent van Gogh, die de school bezocht in de periode 1866-1868. Het paleis maakt tegenwoordig deel uit van het gemeentehuis.
Moderne geschiedenis van Tilburg
In Tilburg is vanaf 1993 een duidelijk hoogbouwbeleid ontwikkeld. Daaruit zijn drie hoge gebouwen voortgekomen die naar Nederlandse begrippen als wolkenkrabbers kunnen worden beschouwd, te weten het hoofdkantoor van Interpolis en de Westpoint-woontoren. Het laatste gebouw is 143,1 meter hoog en was daarmee korte tijd de hoogste woontoren van Nederland, een titel die inmiddels is overgenomen door het Rotterdamse Montevideo. Inmiddels is in Tilburg een tweede woontoren gerealiseerd die 101 meter hoog is en de naam 'De StadsHeer' heeft gekregen. Deze woontoren maakt onderdeel uit van het project 'Het Haestrechtkwartier'. Een gebied gelegen in de stationszone, direct ten westen van het centraal station, bestaande uit vier kantoren, een parkeergarage en een woontoren. De woontoren heeft, vanwege zijn bekritiseerde uiterlijk met grote aan het gebouw vastgeplakte kubusvormige balkons, de bijnaam 'De Vogelkooitjes' gekregen.
In de jaren zestig van de vorige eeuw profileerde Tilburg zich als "Hart van Brabant". Daarna afficheerde de stad zich met de slogan "Tilburg, moderne industriestad". Naast sociale woningbouw werd er aandacht besteed aan woningen voor hogere inkomensgroepen. Verder ontstonden de Schouwburgpromenade, de inrichting van het Piusplein en de Emmapassage. Inmiddels is de nieuwe slogan het symbool "T". In oktober 2005 overschreed de gemeente het inwoneraantal van 200.000. Om zich daarna beter als zesde stad van Nederland te profileren, bracht de gemeente televisiespotjes, en werd de de slogan 'Tilburg Telt' geïntroduceerd. De stad groeit nog steeds gestaag, in 2008 telt Tilburg 202.000 inwoners, in 2028 verwacht men er 218.000, met in 2019 het hoogste aantal van 221.000.
200-jarig bestaan van Tilburg Op 18 april 1809 verkreeg Tilburg van Lodewijk Napoleon Bonaparte, toenmalig vorst van het Koninkrijk Holland, stadsrechten. In heel 2009 viert men het 200-jarig bestaan van de stad Tilburg. Dit gebeurt door tal van evenementen. Al op 19 december 2008 presenteerde de Vlaamse kunstenaar Lou Kraayenbrink een zandtapijt naar een bekende prent van Cees Robben in de hal van de MustSee bioscoop aan het Pieter Vreedeplein. Het tapijt was vervaardigd in opdracht van stichting Tilburgse Taol en was tot 30 januari 2009 te bezichtigen.
Economie van Tilburg
Rond 1960 was de economie in Tilburg sterk afhankelijk van de textielindustrie. Rijke families die hierachter stonden waren onder andere Mutsaerts, van de Kimmenade, Enneking, Van den Bergh, Manaerts en Van Thiel. Toen steeds meer fabrieken hun poorten sloten, werd het hoog tijd voor veranderingen. In de afgelopen 25 jaar is een goed economisch klimaat opgebouwd.De industrie is nu modern en veelzijdig. Allerlei ondernemingen, waaronder diverse uit het buitenland, hebben hier hun hoofdkantoor gevestigd. Vooral de chemische industrie, voedingsmiddelenindustrie, medische technologie en fijnmetaal spelen een belangrijke rol. Ook is Tilburg een belangrijke transportstad. Hoewel er in Tilburg een aantal grote dienstverleners gevestigd zijn, speelt deze sector een geringere rol dan in vergelijkbare steden.
Tilburg is een van de belangrijkste industriecentra van Nederland. In en rond Tilburg liggen zeven industrieterreinen:
- Vossenberg
- Kraaiven
- Katsbogten
- Kanaalzone
- Loven
- 't Laar
- Kreitenmolen
Deze terreinen bieden plaats voor in totaal 7600 bedrijven en bijna 100.000 werknemers. Door het Wilhelminakanaal te verbreden wil Tilburg zich als transportstad nog duidelijker profileren. Er zijn vergevorderde plannen om ten westen van Tilburg een bedrijventerrein te ontwikkelen dat ruimte gaat bieden voor bedrijven die zich richten op vliegtuigonderhoud en defensieindustrie.In 2007 werd bekend dat de wijk Jeruzalem op dat moment de "armste wijk" van Brabant was. Dat bleek uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek.
Winkelen in Tilburg
De Heuvelstraat is de belangrijkste winkelstraat van Tilburg. Hier bevinden zich de meeste bekende ketens, zoals Vroom & Dreesmann, C&A en H&M. Direct nabij de Heuvelstraat liggen de winkelgebieden "Heuvelpoort" en "Emmapassage". Daarnaast behoren ook de Schouwburgpromenade en de Juliana van Stolbergstraat tot het kernwinkelgebied. In maart 2008 is een nieuw winkelgebied geopend, het "Pieter Vreedeplein", voorheen vooral een gebied met parkeerplaatsen en fietsenstallingen. In het nieuwe winkelgebied zit onder andere de derde vestiging van mediaketen Saturn. Ook is er een grote ondergrondse Men at Work en een Zara. Het Pieter Vreedeplein ligt parallel aan de Heuvelstraat. De Heuvelstraat is via de Pieter Vreedestraat verbonden met het Pieter Vreedeplein.
Op donderdagavond is het koopavond in het centrum van Tilburg. In winkelcentra buiten de ringbanen, zoals de Westermarkt en het Wagnerplein is dat op vrijdagavond. De laatste zondag van de maand is het meestal koopzondag.
Er zijn diverse weekmarkten in Tilburg:
- Besterdplein op woensdag van 09.00 - 12.00 uur
- Burg. van Mortelplein op dinsdag van 09.00 - 12.00 uur
- Koningsplein op vrijdag van 09.00 - 12.00 uur en op zaterdag van 10.00 - 16.30 uur
- Pater van Elzenplein op dinsdag van 13.00 - 16.00 uur
- Udenhout op dinsdag van 09.00 - 12.00 uur
- Heijhoef op donderdag van 13.00 - 17.00 uur
- Verdiplein op dinsdag van 13.00 - 17.00 uur
- Wagnerplein op vrijdag van 11.00 - 17.00 uur
- Westermarkt op donderdag van 09.00 - 12.00 uur
- Berkel-Enschot op donderdag van 09.00 - 12.00 uur
Shopping Mall in Tilburg
In 2009 werden er plannen ontwikkeld voor een winkelcentrum in Tilburg Noord. De mall zou AvenTura gaan heten en een oppervlakte hebben van 80.000 m2 tot 100.000 m2. Ze zou netto 2500 arbeidsplaatsen opleveren. Er kwam niettemin kritiek op de plannen van omringende gemeentes en vanuit de Tilburgse winkeliers, die een groot aantal faillissementen vreesden. De winkeliers werden gesteund door een aantal partijen uit de Tilburgse gemeenteraad, zoals GroenLinks, SP, D66 en LST. De PvdA en VVD waren voor de bouw. Op 4 juni 2009 werd tegelijk met de verkiezingen voor het Europees parlement een referendum gehouden waarin Tilburgers voor of tegen de mall in Tilburg-Noord konden stemmen. Met een opkomst van 35,8% stemde 53,1% tegen het voorstel. Daarmee was het project van de baan. Het referendum was niet onomstreden, omdat Provinciale Staten van Noord-Brabant op 26 mei 2009 al liet weten de komst van het winkelcentrum tegen te willen houden. Burgemeester Vreeman meende dat de provincie daarmee het democratische proces frustreerde.
Cultuur in Tilburg
Op het gebied van kunst en cultuur zijn te noemen
- het pop-podium 013
- La Vida
- het muziekpodium Paradox
- Nederlands Instituut voor Animatiefilm
- de Theaters Tilburg met een schouwburg, een concertzaal, een studio en een filmfoyer aan de Schouwburgring
- de culturele bioscoop Cinecitta, de mainstreambioscoop MustSee en de megabioscoop Euroscoop op het Stappegoorterrein
- FAxx, kunstpodium, tentoonstellingen, lezingen, cursussen, kunstuitleen
- Dierenpark Reptielenhuis De Oliemeulen
- Tilburg heeft ook een eigen volkslied, geschreven door Piet Heerkens.
Bezienswaardigheden in Tilburg
Historische plekken in het centrum van Tilburg
- de Oude Markt met de St Dionysiuskerk
- het Paleis-Raadhuis, in opdracht van Koning Willem II gebouwd
- het Heuvelplein met de St Jozefkerk
- de Nieuwlandstraat
- de Heuvelstraat
- de Willem II-straat
- de Tuinstraat
- het Indië-monument
Historische plekken buiten het centrum van Tilburg
- de Goirkestraat vanaf het Textielmuseum tot de St Dionysiuskerk; dit is een beschermd stadsgezicht
- het geboortehuis van Peerke Donders
- het Hasseltplein met de Hasseltse Kapel
- De Oude Warande
- het Wilhelminapark
Moderne architectuur in Tilburg
- het Kunstkluster (Kunstacademie, Stadsschouwburg, Concertzaal)
- Westpoint
- het Regenboog- en Kromhoutpark
- het Interpolisgebouw met de Interpolistuin
- het hoofdgebouw van de Universiteit van Tilburg
- het Centraal Station
- het Cenakel
- De StadsHeer
- Enkele nieuwere delen van de Reeshof, vooral die rondom natuurgebied de Dongevallei
Uitgaansgebieden in Tilburg
- de Heuvel
- de Korte Heuvel
- het Piusplein
- Stadhuisstraat/oude Markt
Musea in Tilburg De volgende musea zijn in Tilburg te vinden:
- Museum De Pont
- Museum Scryption
- Natuurmuseum Brabant
- Textielmuseum
- Poppen- en Speelgoedmuseum Tilburg
Bibliotheken in Tilburg
De volgende bibliotheken zijn in Tilburg te vinden:
- Bibliotheek Universiteit van Tilburg
- Cubiss
- Fontys Hogescholen, Mediatheek Moller
- OBT Bibliotheek Midden-Brabant
- Bibliotheek Heyhoef
- Bibliotheek Lyndacker
- Bibliotheek 't Sant
- Wijkbibliotheek Groenewoud
- Bibliotheek Berkel-Enschot
- Bibliotheek Udenhout
Sport in Tilburg
Bekende Tilburgse sportclubs zijn
- de voetbalclub Willem II
- de hockeyclubs Were Di Tilburg, TMHC Forward en TMHC Tilburg
- de ijshockeyclub Tilburg Trappers
- de voetbalclub TSV LONGA
- atletiekvereniging Attila
- tafeltennisclub TTV Irene
- Met de Tilburg Ten Miles, een wegwedstrijd over zestien kilometer voor de mannen en tien kilometer bij de vrouwen en de Warandeloop heeft Tilburg twee jaarlijkse atletiekevenementen van internationale allure. De Warandeloop beslaat twee dagen met uiteenlopende loopevenementen, culminerend in het veldlopen.
Evenementen in Tilburg
- jaarlijks carnaval van Kruikestad
- jaarlijkse Tilburg Wijnstad & Tilburg Culinair
- jaarlijkse City Sounds Festival
- jaarlijkse meimarkt
- jaarlijkse Festival van het Levenslied
- jaarlijkse Festival Mundial
- Hart van Brabantloop
- Tilburgse Kermis
- boekenmarkt Rond het Paleis, laatste zondag van augustus
- Tilburg Ten Miles
- jaarlijkse Incubate
- TIK-week: de introductieweek voor nieuwe studenten in Tilburg
Eten en drinken in Tilburg
Er zijn diverse Tilburg gerelateerde lekkernijen:
- De Kermiskoek
- Udenhoutse Broeder
- Schrobbelèr - kruidenlikeur
- Peerke's Nat - kruidenlikeur
- Tilburgs Praotwaoter - bier
- Tilburgs Knipoogske - likeur
- Le Roi Guillaume II - wijn
- Reeshofnat - bier
- La Trappe - bieren
- Moerenburg - bieren
- Kruikenbier
- La Mairie - wijn
- Tilburg Wijnstadwijn
- Gelukskruikske - likeur
- Op z’n Brabants - likeur
Gezondheidszorg in Tilburg
De stad Tilburg biedt ruimte aan twee algemene ziekenhuizen, namelijk het bovenregionale St.Elisabeth Ziekenhuis en het TweeSteden ziekenhuis dat ook een vestiging in Waalwijk heeft. Bij de Tilburgse vestiging ligt ook het Dr. Bernard Verbeeten Instituut. Dit is een landelijk bekend radiologisch centrum, maar weinigen weten dat dit een zelfstandig specialistisch ziekenhuis is.
In het St.Elisabeth Ziekenhuis huizen ook de onderdelen Fertiliteit info, Gamma Knife Centrum Tilburg, Neurochirurgen EZ, het Oncologisch Centrum, het Ronald McDonaldhuis Tilburg, Samenwerkende Topklinische opleidingsZiekenhuizen het Traumacentrum Brabant en de zelfstandige Bergland Kliniek. Het belangrijkste specialisme van de medische instelling is de afdeling neurochirurgie, maar met 28 specialismen is bijna elk in Nederland erkend medisch specialisme aanwezig.
Verkeer en vervoer in Tilburg Tilburg heeft drie stations: Tilburg, Tilburg West, en Tilburg Reeshof. Het laatstgenoemde station werd in 2003 voltooid om de afgelegen wijk Reeshof te ontsluiten. Intercity-treinen stoppen alleen op station Tilburg. Vroeger hadden Udenhout en Berkel-Enschot
ook een spoorwegstation. Tevens was er vroeger een spoorlijn naar Turnhout.Het Tilburgse stadsbusnet T-bus wordt geëxploiteerd door Veolia. Tilburg experimenteert met gratis openbaar vervoer.
In tegenstelling tot veel andere steden van vergelijkbare grootte ligt Tilburg slechts aan één belangrijke snelweg. Dat is de A58. Er wordt echter hard gewerkt om Tilburg over de weg beter bereikbaar te maken. Thans wordt gebouwd aan een ringweg rond Tilburg. Deze moet rond 2010 klaar zijn. Aansluitend zal worden begonnen met de opwaardering van de route Tilburg-West - Dongen - Oosterhout waardoor een directe verbinding met de A27 richting Utrecht zal ontstaan. Tussen 2010 en 2013 wordt de N261 tot snelweg omgebouwd. Soortgelijke plannen zijn er ook voor de N65.