Nieuwleusen (Nedersaksisch: Ni'jlusen of Ni'jluusn) is een plaats en voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Overijssel. Bij de gemeentelijke herindeling van 2001 is het leeuwendeel van de gemeente Nieuwleusen bij de gemeente Dalfsen gevoegd. Een ander deel is bij de gemeente Zwolle gevoegd, waaronder De Lichtmis met De Koperen Hoogte. Nieuwleusen had op 1 januari 2008 5930 inwoners.
Omgeving van Nieuwleusen Ten noorden van Nieuwleusen liggen het gehucht Punthorst en het Staphorster bos. Ten zuiden ligt Dalfsen en ten oosten Balkbrug. In het westen ontmoeten de N377 en de A28 elkaar bij de vroegere schans De Lichtmis. Nieuwleusen ligt tussen de Overijsselse Vecht in het zuiden en de Reest in het noorden. Nieuwleusen wordt bij de landstreek Salland gerekend, en recentelijk ook wel bij het Overijssels Vechtdal.
Nieuwleusen heeft een zuidelijk gedeelte en een noordelijk gedeelte, gescheiden door sportvelden en -voorzieningen. In Nieuwleusen-Noord liggen de oude en nieuwe Hulsterplas, twee grote, met elkaar verbonden vijvers die tussen de jaren zestig en tachtig zijn uitgebaggerd. In Nieuwleusen-Zuid ligt de kern de Kerkenhoek met de Grote Kerk uit 1830, 't Olde Gemientehuus' en het wandelgebied Palthebos, dat eens in het bezit was van het predikanten- en grondbezittersgeslacht Palthe. Op diverse locaties vindt nieuwbouw plaats, met name in het westen van Nieuwleusen. Plattelandskernen en buurtschappen die bij Nieuwleusen horen zijn Den Hulst in het noorden, De Meele in het noordwesten en het Ruitenveen in het zuidwesten.
Bereikbaarheid van Nieuwleusen Nieuwleusen is met verschillende bussen te bereiken. Lijn 29 rijdt elk kwartier door Nieuwleusen en in het weekend elk uur. De scholierenlijn 49 rijdt elke werkdag tot 9 uur richting Zwolle en in de middag vanaf ongeveer twee uur weer terug richting Dedemsvaart en Nieuwleusen. De snelbus Lijn 83 rijdt in de ochtendspits en in de avondspits langs Nieuwleusen en maakt daar twee stops. De busdiensten worden sinds september 2006 geleverd door busbedrijf Connexxion. Met de auto is Nieuwleusen vanaf de Lichtmis en Coevorden te bereiken via de N377; vanaf Dalfsen via de N757 en vanaf Zwolle via het bedrijventerrein Hessenpoort over de N758.
Geschiedenis van Nieuwleusen Nieuwleusen is ontstaan in de eerste helft van de zeventiende eeuw. Het gebied tussen de Vecht en de Reest, van Coevorden tot Hasselt bestond in die tijd voornamelijk uit ontoegankelijke veenmoerassen. Het hoogveen lag op dekzand en werd naar het zuiden toe steeds dunner. Het gebied waar Nieuwleusen nu ligt, heette het 'Ommer moer'. Nieuwleusen ligt op een zandtong die vroeger boven het hoogveen uitstak.
De Luessener Compagnie
Op 8 januari 1632 werd de Luessener Compagnie opgericht door bewoners van Zwolle en Kampen om het vooral uit hoogveenmoerassen bestaande gebied ten noorden van Leusen, eigendom van de Marke van Leusen, te ontginnen. De ontginning is vooral ter hand genomen door pioniers uit Leusen. De eerste boerderijen van de nieuwe nederzetting stonden aan 'Het Pad', de tegenwoordige weg Oosterveen. Zodoende kreeg de nederzetting de naam Oosterveen, zoals aangegeven op vroege kaarten. Toen eenmaal de naam Nieuwleusen in gebruik werd genomen, kreeg het oorspronkelijke Leusen de naam Oudleusen. De naam Leusen is waarschijnlijk afgeleid van 'lo-essen'; houtesse.
Tussen 1640 en 1646 bouwde de edelman Zweer van Haersolte aan het Oosterveen de havezathe Oosterveen. Deze werd afgebroken in 1862; een maquette is te bezichtigen in het historisch museum van Nieuwleusen. In 1655 werd aan het Oosterveen een huis voor een schoolmeester gebouwd. Het doopregister van Nieuwleusen werd bijgehouden vanaf 1659. De eerste predikanten zijn uit Zwolle, Dalfsen en Ommen beroepen. De eerste predikant was dominee Van Bercum, die in 1663 werd beroepen.
De Dedemsvaart
In 1809 begon de in Nieuwleusen geboren edelman en politicus Willem Jan baron van Dedem met de aanleg van het kanaal de Dedemsvaart door Noord-Overijssel. Het kanaal was bedoeld voor het vervoer van turf, dat in dit deel van Nederland op grote schaal werd gestoken. Het kanaal liep uiteindelijk van het Zwarte Water in Hasselt tot de Vecht bij Gramsbergen. In 1811 ging het kanaal tot aan Balkbrug. Ter hoogte van Nieuwleusen liep de Dedemsvaart door de buurtschap Den Hulst, voor het eerst genoemd in de vroege achttiende eeuw.
Langs de Dedemsvaart werd in 1885 een spoorlijn gelegd voor een stoomtram, die geëxploiteerd werd door de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij. De stoomtram reed door Den Hulst tussen Dedemsvaart en Zwolle totdat dit vervoermiddel door auto's en bussen overbodig werd gemaakt. Toen het kanaal tegen de tweede helft van de twintigste eeuw ook haar economische betekenis had verloren, werden grote delen ervan drooggelegd, waaronder het deel dat door Den Hulst liep. Van Hasselt tot aan de buurtschap De Meele ten westen van Den Hulst bestaat de Dedemsvaart nog, evenals op andere gedeeltes van het traject. Na de drooglegging werd de N377 aangelegd, die deels het traject van de vroegereDedemsvaart volgt.
De gemeente Nieuwleusen
Aan het begin van de achttiende eeuw vormde Nieuwleusen één gemeente met de buurtschap Avereest. Op 1 juli 1818 werden de gemeentelijke budgetten gescheiden en werd Nieuwleusen een zelfstandige gemeente. Tot 1833 was er echter nog een 'personele unie' en een gedeelde burgemeester met Avereest. In 1899 verkreeg Nieuwleusen een gemeentewapen. Net zoals bij andere gemeenten was de reden van de aanvraag de bouw van de nieuwe vergaderzaal van de Provinciale Staten van Overijssel. Het wapen is samengesteld uit de wapens van Dalfsen en Zwollerkerspel, omdat de Marke van Leusen onderdeel was van Dalfsen en een deel van de gemeente Zwollerkerspel bij de gemeente Nieuwleusen was betrokken. Het onderste gedeelte van het wapen symboliseerde de landbouw. In 1954 werd aan het gemeentewapen een kroon toegevoegd. De gemeente Nieuwleusen bestond tot 31 december 2000. Het voormalige gemeentewapen is nu het officiële 'dorpswapen'.
De Rollecate
In 1913 werd in Den Hulst de eerste rijksopleiding voor leraressen in de landbouwhuishoudkunde geopend, De Rollecate. Baron van Dedem had zijn gelijknamige landgoed beschikbaar gesteld om deze opleiding mogelijk te maken. Het huis De Rollecate was rond 1654-1655 gebouwd in Vollenhove en in 1821 door baron van Dedem afgebroken en in Den Hulst aan de Dedemsvaart weer opgebouwd. De opleiding stond onder leiding van Theda Mansholt en later van Greta Smit. Hier werden plattelandsvrouwen onderwezen in de huishouding, landbouw en tuinderij. In 1930 verhuisde de opleiding naar Deventer en werd het huis De Rollecate afgebroken.Tegenwoordig heet het industrieterrein ten noorden van Nieuwleusen De Rollecate.
Union In 1904 kwam in Den Hulst de rijwielhandel van de gebroeders Van den Berg, uitgegroeid tot de fietsenfabriek Union, die een belangrijke rol heeft gespeeld voor de werkvoorziening in Nieuwleusen. In 1979 ging bij een brand het oude Uniongebouw verloren. In de laatste decennia van haar bestaan kende Union een lange reeks financiële en bestuurlijke problemen. In 2001 ging het bedrijf failliet en kwam onder curatele van het Sociale Werkvoorzieningsschap Larcom in Ommen. Twee jaar later werd de fabricage verplaatst naar een bedrijfshal op het industrieterrein De Grift. In 2005 is Union verkocht aan Dutch Bicycle Group in Schiedam. Alleen de productie bleef met een driejarig contract in handen van Larcom in Nieuwleusen. De voormalige fabriekshal van Union werd vervolgens gebruikt door meerdere bedrijven. Dit gebouw ging bij een verwoestende brand op 29 mei 2009 in vlammen op.
Industrie en handel in Nieuwleusen
Ondanks het faillissement van Union is er nog steeds veel industriële bedrijvigheid in Nieuwleusen, geholpen door de voordelige ligging van Nieuwleusen. Er zijn diverse industrieterreinen: De Meele, De Evenboer, De Rollecate, De Grift.
Winkeliers in Nieuwleusen
Naast de industrie is er in Nieuwleusen ook grote bedrijvigheid in de particuliere sector. Er zijn twee winkelkernen: één in Nieuwleusen-Noord en één in Nieuwleusen-Zuid. De laatste is in 2007 vernieuwd, met een nieuw woon-/winkelplein. In Nieuwleusen-Noord kwam een kleine zaterdagsmarkt. De winkeliers van Zuid wilden ook graag een markt, zodat de winkels in dat gebied meer klanten zouden krijgen. Om de verschillen op te lossen werd besloten om de markt ieder halfjaar van locatie te veranderen. De noordelijke winkeliersvereniging organiseert regelmatig acties die slechts bij de noordelijke winkels lopen en vice versa. Verder waren er altijd twee kantoren van de Rabobank. De bank heeft sinds 2004 een nieuw kantoor in het midden van Nieuwleusen, waarmee beide partijen hebben moeten inleveren.
Cultuur in Nieuwleusen
In 1982 bestond Nieuwleusen 350 jaar en is de Historische Vereniging "Ni'jluusn van vrogger" opgericht. Deze vereniging heeft in 1998 in de kern de Kerkenhoek het Museum Palthehof opgericht. In dit museum zijn vaste en wisselende tentoonstellingen over het Nieuwleusen van vroeger. Ook is er een Grammofoonmuseum waar oude grammofoons te en te beluisteren zijn.Sinds 1925 speelt in Nieuwleusen de christelijke muziekvereniging de Broederband. Andere muziekverenigingen zijn Excelsior, Crescendo Excelsior en de accordeonvereniging Con Brio. Ook zingt in Nieuwleusen onder meer het christelijke koor de Hazeuzangers.
Aan het Westeinde langs de grens met Dalfsen staat de molen Massier uit 1861, de laatste van zes molens die in Nieuwleusen hebben gestaan. Aan het eind van 2007 is de stichting Molen Massier begonnen aan een restauratie die de molen weer maalvaardig moet maken. Deze restauratie werd in oktober 2008 'bekroond' met het plaatsen van de kap en wieken op de romp.
Sinds 2004 doet het Mega Piraten Festijn, dat in het teken staat van Nederlandstalige piratenzendermuziek, jaarlijks Nieuwleusen aan met een grote feesttent. De laatste editie was op 24 oktober 2008, en trok ruim 10.000 bezoekers. In het recent vernieuwde winkelcentrum Kerkenhoek staat tegenwoordig op de Grote Markt een kunstwerk in de vorm van een gegalvaniseerd stalen boom met de titel "Noli Me Tangere" van de van de Belgische kunstenaar Luk van Soom. Dit kunstwerk kostte € 120.000, en dit werd door een deel van de bevolking uit Nieuwleusen zwaar bekritiseerd.
Sport in Nieuwleusen Nieuwleusen heeft cluster aan overdekte en openlucht-sportfaciliteiten die de noordelijke en zuidelijke helft van Nieuwleusen scheiden. Er bevinden zich in Nieuwleusen voetbalvelden, tennisbanen, een sporthal-cum-wijkcentrum, een ijsbaan en een openluchtzwembad. Er zijn twee voetbalverenigingen, USV Nieuwleusen en SV Nieuwleusen. Ook is er een schietvereniging, een zwemclub ZPC Nieuwleusen, een motorclub en volleybalvereniging "Flash Nieuwleusen". Volgens de gemeente Dalfsen heeft Nieuwleusen het hoogste percentage motoreigenaars van Nederland.
Taal in Nieuwleusen
Het in Nieuwleusen gesproken dialect hoort bij het Nedersaksisch. Diverse dialectkaarten geven aan dat Nieuwleusen gedeeltelijk of geheel in het Drentse taalgebied ligt. Maar aangezien Nieuwleusen in Salland ligt, wordt het Nieuwleusens meestal als Sallands beschouwd. Zo wordt de plaatselijke streektaalzanger Aalt Westerman 'de troubadour van het Sallands' genoemd.
Taalvoorbeeld
Zo kwamp Klaos dan met zien negotie bij een gezin waor ak de name niet van numen wille. De vrouw begun der over: "Klaos, wat ek eheurd. Heb ie onlangs bij Griete eslaopen? Wat muk dor nou van denken?" Klaos had zien antwoord niet klaor. Wat mus hij daor nou op zeggen? Mar hij kreeg hulpe. Er ging een schip deur de Dedemsvaort en het mag dan wel toevallig wezen, mar opiens zei Klaos tegen de vrouwe: "Dreit oe ies umme en leest ies wat op det schip stiet". Het mense kreeg een kleur tot achter de oren, want zij lezen de woorden: "ZIET OP U ZELVEN".
Nederlands:Zo kwam Klaas dan met zijn handelswaar bij een gezin waar ik de naam niet van wil noemen. De vrouw begon erover: "Klaas, wat heb ik gehoord. Heb jij onlangs bij Greet geslapen? Wat moet ik daar nou van denken?" Klaas had zijn antwoord niet gereed. Wat moest hij daar nou op zeggen? Maar hij kreeg hulp. Er ging een schip door de Dedemsvaart en het mag dan wel toevallig zijn, maar ineens zei Klaas tegen de vrouw: "Draai je eens om en lees eens wat er op dat schip staat". Het mens kreeg een kleur tot achter de oren, want zij las de woorden: "ZIET OP U ZELVEN".
Jaarlijks vindt hier het grootste piratenfestival van Nederland plaats. Dit alles in een zeer grote feesttent.
Kom een keer langs bij het piratenfestival in Nieuwleusen.
Ria
20-03-11 - 10:01
Nieuwleusen de geweldigste plek van Overijssel, je kunt alle kanten op en je ziet de mooiste plekjes. Je kunt er heel mooi fietsen en er lopen mooie route's door de hele omgeving. Je kunt in de zomer mooie feesten mee maken oa. het TV Team, dit is in de 2e week van de bouwvakvakantie en is een enorme aanrader, bussen komen van heide en ver.Alles wat je nodig bent voor een heerlijke ontspanning vind je in Nieuwleusen
NIEUWLEUSEN Nieuwleusen Ni'jlusen Ni'jluusn) Nederlandse Overijssel gemeente Dalfsen Zwolle gevoegd Lichtmis Koperen Hoogte Nieuwleusen
Ten Punthorst Staphorster Balkbrug Overijsselse Vecht zuiden Reest noorden Salland Overijssels Vechtdal
Nieuwleusen gedeelte Nieuwleusen-Noord liggen Hulsterplas elkaar tussen Nieuwleusen-Zuid Kerkenhoek Grote Gemientehuus' Palthebos Palthe plaats westen Plattelandskernen Hulst Meele Ruitenveen Nieuwleusen
Nieuwleusen rijdt richting Dedemsvaart Connexxion vanaf Coevorden bereiken N377; Hessenpoort N758
Geschiedenis Hasselt gebied hoogveen Luessener Compagnie
Op januari Compagnie Zwolle en Kampen Leusen Marke vooral eerste nieuwe Oosterveen Zodoende nederzetting genomen kreeg Oudleusen Zweer Haersolte Ommen Bercum Dedemsvaart
In edelman Willem Dedem Noord-Overijssel kanaal Nederland grote Zwarte Water Gramsbergen vroege Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij stoomtram bussen helft waaronder buurtschap traject Nieuwleusen
Aan achttiende Avereest werden gemeentelijke gescheiden zoals andere Provinciale Staten Zwollerkerspel wapen gemeentewapen bestond voormalige Rollecate
In Rollecate Baron gebouwd Vollenhove baron afgebroken opleiding Theda Mansholt Greta landbouw Deventer Tegenwoordig Union heeft Uniongebouw verloren onder Sociale Werkvoorzieningsschap Larcom later industrieterrein Grift Dutch Bicycle Group Schiedam Alleen brand Nieuwleusen
Ondanks steeds diverse Evenboer Grift
Winkeliers Nieuwleusen
Naast bedrijvigheid één laatste markt noordelijke winkels Verder Rabobank sinds nieuw Nieuwleusen
In Historische Vereniging opgericht Museum Palthehof museum vroeger Grammofoonmuseum Sinds Broederband Andere Excelsior Crescendo christelijke Hazeuzangers
Aan Westeinde langs Massier hebben Molen molen maken restauratie Piraten Festijn staat Nederlandstalige oktober Markt Tangere" Belgische kunstwerk Nieuwleusen" Volgens Nederland
Taal Nieuwleusen
Het Nedersaksisch Diverse Drentse wordt Nieuwleusens Westerman Sallands' Klaos Griete Dedemsvaort tegen schip ZELVEN"
Nederlands Klaas gezin vrouw begon onlangs Greet denken?" antwoord zeggen? toevallig kleur achter woorden "ZIET ZELVEN"